Nöbetçi Eczaneler
Dünya nüfusunun yaklaşık yarısını temsil eden Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) zirvesi 31 Ağustos-1 Eylül 2026 tarihleri arasında Kırgızistan’da gerçekleşti.
Batı’ya meydan okuyan küresel bir gücün yükselişini işaret eden ŞİÖ’nün çeşitliliği, önemli anlaşmazlıkları ve farklı çıkarları da ortaya çıkardı.
25. Toplantı
Çin, Hindistan, İran, Pakistan, Rusya, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan olmak üzere 10 üyenin 25. toplantısı, Orta Asya, Hazar bölgesi, Orta Doğu ve daha geniş Asya’dan bölgesel liderleri, önemli anlaşmazlıklar ve sıklıkla farklılaşan çıkarlar arasında bile, hızla değişen çok kutuplu bir dünyaya yönelik sorunları ele almak üzere geniş bir toplantı forumunda “diyalog ortakları” olarak bir araya getirdi.
İran-ABD/İsrail savaşı ile Rusya-Ukrayna savaşı, küresel tedarik hatlarındaki aksamalar ve Orta Asya ile Hazar Denizi üzerinden ortaya çıkan alternatifler ile bunların yarattığı hızlı jeopolitik şok dalgaları ve yeniden yapılanmalar, zirvenin odak noktasını belirledi.
Küresel çapta yankı uyandıran sürpriz bir anda, Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin‘e canlı yayında doğrudan Ukrayna’ya karşı savaşını sona erdirmesi çağrısında bulundu.
Batı’nın küresel etkisini dengelemeyi amaçlayan çeşitli bir grup olan Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), Kırgızistan’da Salı günü sona eren zirvesinin ardından, daha temsili ve daha adil çok kutuplu bir dünya düzeni çağrısında bulundu.
Modi, gözle görülür şekilde gergin olan Putin’e beklenmedik bir şekilde, “Savaşta geçirilen her gün insanlığı geriye götürüyor. Sonsuz savaştan savaşın sonuna, düşmanlıkların sonuna doğru ilerlememiz gerekiyor. Bu, tüm insanlık için çok önemli” dedi.
Hindistan Başbakanı Rusya Devlet Başkanı’na, “İnsanlığın refahı için de elzem olan bu yönde ilerlememiz gerekiyor. Tüm sorunları en kısa sürede barışçıl yollarla çözmek insanlığın görevidir” dedi.
“Bu, Hindistan’ın mesajı; Gandi’nin ülkesinden, Buda’nın ülkesinden gelen mesaj: bir barış mesajı, bir insanlık mesajı.”
Putin, Modi’ye yanıt vermedi, ancak zirvede daha sonra yaptığı bir konuşmada “Bugün, 1 Eylül, İkinci Dünya Savaşı’nın başladığı gündür” dedi.
Putin, “Dünya pratiğinden silahlı çatışmaları kışkırtacak her türlü eylemi ortadan kaldırmak için her şeyi yapmalıyız” diye ekledi. Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı, süresi bakımından İkinci Dünya Savaşı’ndan daha uzun sürdü.
Kremlin için bir başka hayal kırıklığı olarak, Putin ile Çinli mevkidaşı Şi Cinping arasındaki ikili görüşmede, Rusya genelindeki önemli enerji hedeflerine yönelik Ukrayna’nın sürekli saldırıları nedeniyle ülkenin altyapısı ve ekonomisi sarsılırken, Moskova’nın acilen ihtiyaç duyduğu Sibirya doğalgaz boru hattı konusunda hiçbir ilerleme kaydedilemedi.
Rusya Devlet Başkanı, İranlı mevkidaşı Mesud Pezeşkiyan’ın kamuoyu önündeki takdirini kazandı. Pezeşkiyan,Putin’e “her aşamada sergilediğin tavırlar için” teşekkür etti.
Putin, Rusya’nın İran’a yardım sağladığını ve “ihtiyaç duyulan malları temin ettiğini” belirterek, “Rusya, çıkarlarını savunan İran halkıyla dayanışma içindedir” dedi. Putin ayrıca, “ABD ve İsrail’e karşı verdikleri mücadelede cesaretlerine ve kararlılıklarına hayran olduğunu” ifade etti.
Pezeşkiyan: “Bugün uluslararası düzenin üzerine kurulduğu temellerin aşınmasına tanık oluyoruz. Eğer bu tür eylemlere uluslararası toplumdan etkili bir yanıt gelmezse, hangi devlet egemenliğinin ve güvenliğinin gelecekte güç kullanımına karşı korunacağından emin olabilir?” dedi.
İran heyeti, Şanghay İşbirliği Örgütü (SCO) zirvesinde azami sonuçlar elde etmek için çaba gösterdi; Pezeşkiyan Azerbaycan, Hindistan ve Pakistanlı mevkidaşlarıyla görüşürken, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de Çin, Pakistan, Kazakistan, Özbekistan, Tacikistan ve Rusya’dan mevkidaşlarıyla bir araya geldi.
Çin ve Türkiye çok taraflılığı övüyor!
Şanghay İşbirliği Örgütü’nü (ŞİÖ), G7 gibi Batı yanlısı örgütlere alternatif olarak gören Çin, son zamanlarda örgütün kapsamını ve etkisini genişletmek istediğini gösterirken, Rusya ve İran ise Batı dışı ortaklarla ilişkiler kurmak, destek ve tanınma aramak amacıyla zirveye katıldı.
Zirvedeki konuşmasında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün “evrensel güvenlik ortamını teşvik etmesi” gerektiğini söylerken, “tarihin akışına ters düşen hegemonyayı, tek taraflılığı ve korumacılığı” eleştirdi.
Şi ayrıca, çok kutupluluğun “geri döndürülemez bir eğilim” olduğunu ve “sadece bir veya birkaç ülkenin egemenliğinin veya blok siyasetinin gerçek çok taraflılık olmadığını” belirterek, Şanghay İşbirliği Örgütü liderlerine ve ortaklarına “çağın sorumluluğunu üstlenmeleri” çağrısında bulundu.
Şanghay İşbirliği Örgütü’nde ortak statüsüne sahip olan Türkiye, bu platformu bölgedeki konumunu güçlendirmek için de kullanmayı hedefliyor ve ŞİÖ’deki ortaklığını, NATO aracılığıyla Batı ile geleneksel bağlarını korurken Avrasya’daki etkisini de güçlendiren dengeli bir dış politika yürütme çabasında görülüyor.
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan zirvede yaptığı konuşmada, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün (ŞİÖ) “her alanda yükselen bir yıldız” olduğunu ve “3,5 milyar nüfusu ve 35 trilyon dolarlık gayri safi yurtiçi hasılasıyla çok kutuplu düzenin vazgeçilmez bir unsuru” olduğunu söyledi.
Şanghay İşbirliği Örgütü’nü “BM’nin tamamlayıcısı” olarak nitelendiren Erdoğan, örgütün bölgesel sahiplenmeye odaklanan çok boyutlu dış politikasında ülkesinin uyumlu bir yapıya sahip olduğunu belirterek, “Türkiye olarak, çevremizdeki çatışmaları diyalog ve diplomasi yoluyla çözme sorumluluğunu üstleniyoruz” dedi.
Erdoğan, İran’la savaşın geleneksel ulaşım yollarını aksatması nedeniyle Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) zirvesi katılımcılarının yeni önceliklerinden birini, alternatif ulaşım ve enerji koridorlarını vurguladı. Erdoğan, “Örgütün (ŞİÖ) sadece barış ve istikrarın sağlanmasında değil, halklarımızın refahı için hayati önem taşıyan kesintisiz ve güvenli ulaşım koridorlarının kurulmasında ve enerji arz güvenliği gibi alanlarda da rol oynayabileceğine inanıyoruz” dedi.
Orta Asya ve Kafkasya projelerinde milyarlarca dolar
Zirve boyunca Orta Asya ve Güney Kafkasya liderleri, İran savaşı ve Ortadoğu’daki genel karışıklıkların bu bölgeleri yeni küresel ticaret ve bağlantı çözümlerinin ön saflarına yerleştirmesi nedeniyle, bölgeleri için ekonomik fırsatları en üst düzeye çıkarmak için aralıksız çaba sarf ettiler.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Bişkek’te barış görüşmelerinin yeni bir turunu gerçekleştirdi. Aliyev, “Güney Kafkasya bir barış bölgesi haline geliyor” dedi.
Paşinyan, ulaşım koridorlarının ve bölgesel bağlantıların şu anda Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası (TRIPP) doğrultusunda geliştiğini söyledi.
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev zirvede yaptığı konuşmada, Şanghay İşbirliği Örgütü (SCO) ülkeleri arasındaki ticaretin 1 trilyon dolara ulaştığını ve işbirliğinin ve kaynak kullanımının tam potansiyelini ortaya çıkarmak için daha çok yol kat edilmesi gerektiğini söyledi.
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev, bölgeler arası projeler, doğal kaynak yönetimi, dijital hizmetler ve sağlık hizmetleri için bir banka kurulmasını önerdi. Mirziyoyev, Çinli mevkidaşı Şi Cinping ile ortak yatırım projeleri ve sanayi iş birliği yoluyla ikili ticaret hacmini 2025’teki 18 milyar dolardan önümüzdeki yıllarda 30 milyar dolara çıkarmayı kabul etti.
Tacikistan Cumhurbaşkanı Emomali Rahmon, “Uluslararası arenada siyasi çoğulculuğun ilerlemesi için birden fazla siyasi etki merkezinin varlığı önemli bir koşuldur” dedi.
Yeni güvenlik merkezi onaylandı!
Diplomasi gündeminden uzaklaşarak, zirve Kırgızistan’ın dönem başkanlığını bir dizi kurumsal kararla tamamladı. Liderler Bişkek Deklarasyonu’nu ve Şanghay İşbirliği Örgütü’nün (ŞİÖ) Kurucu Tüzüğü’nde değişiklik yapan bir protokolü imzaladılar. Kırgızistan Dışişleri Bakanı Ceenbek Kulubaev, bu protokollerin daha esnek bir blok için temel oluşturacağını söyledi.
Güvenlik konusunda ise üyeler, Taşkent’te kurulacak Evrensel Güvenlik Sorunlarıyla Mücadele Merkezi ve Duşanbe’de kurulacak uyuşturucuyla mücadele merkezi için kuralları onayladı.
Bu merkezin bünyesinde, uluslararası organize suçlarla mücadele edecek bir birim Bişkek’te açılacak ve bu, Kırgızistan topraklarındaki ilk kalıcı Şanghay İşbirliği Örgütü (SCO) birimi olacak.
Kalkınma Bankası
Üyeler ayrıca, uzun zamandır görüşülen Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) kalkınma bankası konusunda istişareleri “mümkün olan en kısa sürede” tamamlamayı ve kuruluş belgesini imzalamayı kabul ettiler, ancak Bişkek’te herhangi bir anlaşmaya varamadılar.
Liderler yapay zeka, iklim, enerji ve bilgi güvenliği konularında ek belgeler, nükleer güvenlik bildirgesi ve Afrika Birliği ile işbirliğini geliştirme kararı kabul ettiler.
Kırgızistan, başkanlığı süresince yaklaşık 200 etkinlik düzenlediğini, bunların 50’den fazlasının ülke içinde gerçekleştiğini ve yıldönümünü Ala-Archa sıradağlarındaki 4.050 metrelik bir zirveye “ŞİÖ Zirvesi” adını vererek kutladığını açıkladı.
2026 Şanghay İşbirliği Örgütü Devlet Başkanları Zirvesi, 1 Eylül Salı günü Bişkek’te başlıyor. Zirveye, şu anda Şanghay İşbirliği Örgütü dönem başkanlığını yürüten Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadyr Japarov ev sahipliği yapıyor. Ayrıca, Şanghay İşbirliği Örgütü Plus formatında üst düzey toplantılar da düzenlenecek.
Şanghay İşbirliği Örgütü (SCO) zirvesi öncesinde Rusya Devlet Başkanı Putin’in Pazartesi günü (31 Ağustos) Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile ikili sözleşmeler yapması bekleniyor.
Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) zirvesine Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko; Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping; Hindistan Başbakanı Narendra Modi; İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan; Kazakistan Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev; Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif; Rusya Cumhurbaşkanı Vladimir Putin; Tacikistan Cumhurbaşkanı Emomali Rahmon; Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev; ayrıca Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev; Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan; Moğolistan Cumhurbaşkanı Ukhnaagiin Khürelsükh; Togo Bakanlar Kurulu Başkanı Faure Essozimna Gnassingbé; Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan; Laos Cumhurbaşkanı Thongloun Sisoulith; Vietnam Başkan Yardımcısı Võ Thị Ánh Xuân; ve Mısır Başbakan Yardımcısı Hüseyin İsa katılacak.
Uluslararası kuruluşların temsilcileri arasında BM Genel Sekreteri António Guterres; Bağımsız Devletler Topluluğu Genel Sekreteri Sergei Lebedev; Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü (CSTO) Genel Sekreteri Taalatbek Masadykov; Avrasya Ekonomik Komisyonu Yönetim Kurulu Başkanı Bakytzhan Sagintaev; ve Asya’da Etkileşim ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı Genel Sekreteri Kairat Sarybay yer almaktadır.
Üye devletler oturumu, Belarus, Çin, Hindistan, İran, Kazakistan, Kırgızistan, Pakistan, Rusya, Tacikistan ve Özbekistan’ı bir araya getiriyor. Bu on Şanghay İşbirliği Örgütü (SCO) ülkesinin toplam GSYİH’si (satın alma gücü paritesi) küresel toplamın yaklaşık %36’sını (80 trilyon ABD doları) ve nüfusu yaklaşık 3,4 milyarı oluşturuyor.
Uluslararası ve bölgesel gündemdeki acil konuları ve Şanghay İşbirliği Örgütü’nün (SCO) gelişimi için öncelikli alanları, ayrıca siyasi, ticari ve ekonomik, ulaştırma ve lojistik, dijital, çevresel, kültürel ve insani alanlarda işbirliğinin derinleştirilmesi olasılıklarını ele alacaklar.
Toplantının ardından, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün 25. yıldönümünü kutlayan ‘Bişkek Deklarasyonu’nun yanı sıra, çok yönlü işbirliğini daha da güçlendirmeyi ve örgütün faaliyetlerini geliştirmeyi amaçlayan belgeler ve kararlar imzalanacak. Ayrıca, devlet başkanları tarafından hazırlanan bir dizi tematik bildiri de kabul edilecek.
Genişletilmiş Şanghay İşbirliği Örgütü (SCO) Plus formatında, katılımcılar Birleşmiş Milletler’in ve uluslararası hukukun merkezi koordinasyon rolünün güçlendirilmesi, sürdürülebilir kalkınmanın teşvik edilmesi ve karşılıklı yarar sağlayan işbirliğinin genişletilmesi konularında görüş alışverişinde bulunacaklar.
Zirve, Kırgızistan’ın Bağımsızlık Günü ve 31 Ağustos’ta başlayacak Dünya Göçebe Oyunları ile aynı zamana denk geliyor .
Zirve, Kırgızistan’ın 2027-2028 dönemi için BM Güvenlik Konseyi’ne seçilmesinden ve bu kurumdaki ilk dönemine başlamasından üç aydan kısa bir süre sonra gerçekleşiyor. Şanghay İşbirliği Örgütü’ne ev sahipliği yapmak, Japarov’a Ocak ayında başlayacak BM Güvenlik Konseyi görevi öncesinde diplomatik profilini güçlendirme fırsatı sunuyor.
Çolpon-Ata Şanghay İşbirliği Örgütü Dışişleri Bakanları Zirvesi’nde Karara Varılanlar
Şangay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) üyesi ülkelerin dışişleri bakanları da 24 Temmuz’da Çolpon-Ata’da yaptıkları toplantıda , bu haftaki Devlet Başkanları Zirvesi’ne temel teşkil edecek bir bildiri taslağını ve ek belgeleri onayladılar. Dolayısıyla, liderler gelmeden önce içerik büyük ölçüde müzakere edilmiş olsa da, nihai paket hala değişebilir.
Temmuz ayında yapılan Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Dışişleri Bakanları Bildirisi, çok kutuplu bir dünya düzenini destekleyerek ve tek taraflı yaptırımları reddederek siyasi gündemi daha net bir şekilde ortaya koymaktadır. Ayrıca ŞİÖ iç ticaretinin artırılması çağrısında bulunmaktadır. Terörizm, ayrılıkçılık, aşırıcılık, uyuşturucu kaçakçılığı ve uluslararası organize suçlar, bildiride belirtilen güvenlik öncelikleri arasında yer almaktadır.
Açıklamada, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün (ŞİÖ) yasal çerçevesi ve işbirliği prosedürlerinde değişiklikler de dahil olmak üzere kurumsal reform dönemine girdiği belirtiliyor.
Henüz şekillenmekte olan bir Kalkınma Bankası
Zirvede ekonomik iş birliği önemli bir yer tutacak. Geçen yıl Tiajin’de ilgili üye devletler Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Kalkınma Bankası’nın kurulması konusunda siyasi bir uzlaşmaya vardılar. Kurum henüz faaliyete geçmedi. Haziran ayında Shenzhen’de düzenlenen dördüncü istişare toplantısında delegeler, kurumun temel unsurlarını ve müzakerelerin bir sonraki aşamasını görüştüler.
Bişkek’te açıklanacak bir zaman çizelgesi veya sermaye taahhütleri, teklifi mevcut tasarım aşamasının ötesine taşıyacaktır. Banka nihayetinde altyapı için başka bir finansman kaynağı sağlayabilir, ancak yapısı ve üyeliği henüz kesinleşmemiştir.
Doların Deşifresi
Para birimi çeşitlendirmesi de görüşmelerin bir parçası olacak. 2024 Astana Deklarasyonu, ilgili üyeler arasında ödemelerde ulusal para birimlerinin kullanımının kademeli olarak artırılmasını öngörmüştü. Rusya ve İran’a uygulanan yaptırımlar, bu çabanın siyasi önemini artırmış olsa da, Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) ortak bir ödeme sistemi oluşturmamıştır.
SCO Plus
Şanghay İşbirliği Örgütü’nün (ŞİÖ) on üyesine ek olarak iki gözlemci devleti ve 15 diyalog ortağı bulunmaktadır. Diyalog ortakları arasında Ermenistan, Bahreyn, Kamboçya, Mısır, Kuveyt, Laos, Maldivler, Myanmar, Nepal, Katar, Suudi Arabistan, Sri Lanka, Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri yer alırken, gözlemciler arasında Afganistan ve Moğolistan bulunmaktadır. ŞİÖ Artı formatı, seçilmiş ortakların ve uluslararası kuruluşların daha geniş tartışmaya katılmalarına olanak tanır, ancak ortak statüsü katılımı garanti etmez.
Genişletilmiş format, zirvenin erişimini artırırken örgüt içindeki farklılıkları da ortaya koyuyor. Hindistan ve Pakistan, ikili bir görüşme duyurulmadan tekrar aynı masada oturacaklar. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesini ilgilendiren çatışmalar ve Hürmüz Boğazı çevresindeki karışıklıkların enerji piyasalarını ve bölgesel ticareti etkilemeye devam ettiği bir dönemde zirveye katılacak.
Temmuz ayındaki bakanlar bildirisi, İran’a yönelik askeri saldırıları kınadı ve siyasi bir çözüm çağrısında bulundu. Bu ortak ifade, üye devletlerin aynı çıkarlara sahip olduğu anlamına gelmez. Bu nedenle bildiri, üyelerin ne yapacaklarından ziyade ne söylemeyi kabul edebileceklerinin daha iyi bir göstergesidir.
Bişkek Neler Sunabilir?
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Japarov, büyük bir diplomatik toplantı ve yıldönümü bildirisi konusunda şimdiden güvence altında. İkili görüşmelerden daha kalıcı sonuçlar da ortaya çıkabilir. Xi’nin devlet ziyaretinin, on yıllarca süren görüşmelerin ardından yapımına başlanan 4,7 milyar dolarlık Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu projesiyle ilgili görüşmeleri de içermesi bekleniyor.
Demiryolu için yeni finansman veya sınır ötesi düzenlemeler Kırgızistan’a bu haftadan somut bir sonuç sağlayacaktır. Kalkınma Bankası’nda ilerleme kaydedilmesi veya Şanghay İşbirliği Örgütü kurumlarında üzerinde anlaşmaya varılan reformlar, çok taraflı pakete ağırlık katacaktır.
Zirve, üyeler arasındaki çatışmaları çözmeyecek olsa da, Kırgızistan’ın başkanlığını kapatmasıyla Bişkek’i Avrasya diplomasisinin merkezine yerleştiriyor. Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) için ise, tam bir diplomatik programa gerek kalmadan bazı üyeler arasında yarı resmi ikili görüşmelerin yapılmasına olanak sağlarken, kurumu daha da güçlendirmesi muhtemeldir. Örneğin, Hindistan ve Pakistan arasındaki sorun ve İran’ın diğer ŞİÖ üyelerine ve Suudi Arabistan ve BAE gibi ilgili bölgesel taraflara pozisyonunu açıklama isteği gibi.
Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) üyesi ülkeler arasında Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu gibi bölgesel kalkınmaya yönelik bir dizi duyuru muhtemelen yapılacakken, ŞİÖ kurumları ve ŞİÖ bankası kurulması gibi konularla ilgili perde arkası çalışmalar devam edecek.
Şunu vurgulamak gerekir ki, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün (ŞİÖ) tam üye ülkeleri tek başına küresel toplam verimliliğin %36’sını ve dünya nüfusunun %42’sini oluşturmaktadır. Bu, geniş kapsamlı, küresel etkileri olan bir olaydır. Tipik olarak ve Batı dünyası olup bitenleri görmezden gelmeye devam ederken ortaya çıkan çok kutuplu bir dünya kavramını pekiştirircesine, ŞİÖ zirvesi Batı medyasında büyük ölçüde göz ardı edilecek ve yapılacak yorumların neredeyse tamamı eleştirel ve küçümseyici olacaktır.
Vietnam Başkan Yardımcısı, Kırgızistan’da düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü Artı Zirvesi’ne katıldı
Katılımcı ülkelerin liderlerinin küresel duruma ilişkin değerlendirmelerini paylaşan Xuan, dünyanın derin ve çağ açıcı dönüşümlerden geçtiğini, geleneksel ve geleneksel olmayan güvenlik sorunlarının ise giderek daha karmaşık ve öngörülemez hale geldiğini söyledi. Küresel ekonomi, dünyanın dört bir yanındaki insanları doğrudan etkileyen belirsizliklerle boğuşmaya devam ediyor.
Bu arada, bilim ve teknolojideki gelişmeler ve inovasyon, kalkınma için fırsatlar yaratırken, özellikle gelişmekte olan ülkeler için ülkelerin uyum ve öz yeterlilik kapasitelerine de zorluklar getiriyor.
Bu bağlamda, Vietnam temsilcisi, çok taraflılığı ve diyaloğu teşvik etme, güveni ve karşılıklı yarar sağlayan işbirliğini güçlendirme ve Birleşmiş Milletler’in merkezi rolünü ve gelişen duruma daha iyi yanıt vermek için reformlarını destekleme çağrısında bulundu.
“Şanghay Ruhu” altında 25 yıllık gelişimi boyunca Şanghay İşbirliği Örgütü’nün rolünü vurgulayan Xuan, örgütün Avrasya bölgesindeki önemli işbirliği mekanizmalarından biri haline geldiğini ve bölgenin ve dünyanın karşı karşıya olduğu ortak sorunların çözümüne katkıda bulunduğunu söyledi.
“Vietnam, Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) ve üye devletleriyle ilişkilerine önem vermekte ve bölgede ve dünyada barış, istikrar ve kalkınma için ŞİÖ çerçevesinde işbirliği faaliyetlerine katılmaya hazırdır,” diye vurguladı.
Vietnam’ın ŞİÖ ile diyaloğu güçlendirmek ve güveni pekiştirmek, çok taraflılığı, uluslararası hukuku ve BM Şartı’nı savunmak; terörizm, uluslararası suç ve siber suçlarla mücadelede işbirliğini artırmak; ekonomi, ticaret, yatırım, bilim ve teknoloji, inovasyon ve kuantum teknolojisi alanlarında işbirliğini teşvik etmek istediğini belirtti. Vietnam
ayrıca, özellikle dijital dönüşüm, yapay zeka, yarı iletkenler ve kuantum teknolojisi alanlarında yüksek nitelikli insan kaynakları geliştirme konusunda işbirliğini güçlendirmeyi hedeflediğini sözlerine ekledi.
“Vietnam, ASEAN ve ŞİÖ arasında işbirliğini teşvik etmek, Güneydoğu Asya ve Orta Asya ile daha geniş Avrasya bölgesi arasındaki bağlantıyı güçlendirmek, böylece işbirliği alanlarını genişletmek, stratejik özerkliği artırmak ve insanlara somut faydalar sağlamak için bir köprü görevi görmeye hazırdır,” diye sözlerine ekledi.
40 yıllık Doi Moi (Yenilenme) döneminde elde edilen başarılara dayanarak ve 2030 ile 2045 yılları için belirlenen iki stratejik yüzyıl hedefine doğru ilerleyen Vietnam’ın, barış, güvenlik, bağlantı, kalkınma ve sürdürülebilir refah bölgesi vizyonunu gerçekleştirmek için Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) üye devletleri ve ortaklarıyla birlikte çalışmaya hazır olduğunu vurguladı.
2026 ŞİÖ Artı Zirvesi, küresel ve bölgesel durumdaki derin değişiklikler ve gelişmelerin ortasında gerçekleşti. Zirveye, ŞİÖ üye devletlerinden, gözlemci devletlerden ve diyalog ortaklarından 12 devlet başkanı, dört başbakan, bir başkan yardımcısı ve bir başbakan yardımcısı ile ev sahibi ülkenin davetiyle katılan çeşitli ülkelerin temsilcileri ve bir dizi uluslararası kuruluşun liderleri katıldı. Zirve, ŞİÖ’nün kuruluşunun 25. yıldönümünü kutladı.
ŞİÖ, 15 Haziran 2001’de Çin’in Şanghay kentinde kurulan hükümetler arası bir kuruluştur. Altı kurucu üyesinden, 10 tam üye, iki gözlemci ve 15 diyalog ortağıyla dünyanın en büyük bölgesel örgütü haline geldi. Dünya nüfusunun neredeyse yarısını temsil eden ve küresel GSYİH’nin yaklaşık dörtte birini oluşturan Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), Avrasya bölgesinde önemli, istikrarlı ve etkili bir güç olarak konumunu giderek daha fazla teyit ediyor.
Bu vesileyle, Vietnam Başkan Yardımcısı, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Belarus Devlet Başkanı Aleksandr Lukaşenko, Moğolistan Devlet Başkanı Ukhnaagiin Khürelsükh, Kazakistan Devlet Başkanı Kassym-Jomart Tokayev, Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Azerbaycan Birinci Başkan Yardımcısı Mehriban Aliyeva ve diğerleriyle görüşmeler gerçekleştirdi.
Görüşmelerde liderler, ülkelerinin Vietnam ile ilişkilerinin son derece olumlu gelişimini övgüyle karşıladılar ve tüm alanlarda ikili bağları daha da güçlendirme ve pekiştirme arzusunu dile getirdiler.