Mehmet AKKAYA yazdı: SENDİKAL HAREKETTE PARÇALANMA!

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı her altı ayda bir Ocak ve Temmuz aylarında, işkollarına göre sigortalı işçi sayısına ve işçi sendikalarının üye sayılarına dair verileri Resmi Gazete yoluyla açıklar.

İşkollarına göre kamu görevlisi (memur) sayıları ve kamu görevlileri sendikalarının üye sayılarına dair veriler ise, yılda bir kez Temmuz ayında yine aynı şekilde açıklanır.

2012 yılında Bakanlık, işçi sendikalarına dair üç değişiklik yaptı. Sendikalara üye olabilmek e-devlet üzerinden mümkün kılındı. Böylece öncesindeki üyelik biçimleri geçersiz kılındı, abartılı üyeler ayıklandı. Ölen, istifa eden üyelerin anında üyelikten düşürülebilmesi olanağı doğdu.

İkinci uygulama toplu sözleşme için gerekli işkolu üyelik barajlarının değiştirilmesidir. 2012 yılında bazı işkollarında % 3 olarak değiştirilen baraj, Anayasa mahkemesinin düzenlemesi ile 2015 yılından itibaren tüm işkollarında % 1 olarak uygulanmaya başlandı.

Üçüncüsü de, 2012 yılı öncesinde 28 olan işkolu sayısı, bazı işkollarının birleştirilmesi ile 20’ye düşürüldü.

Bütün bu değişiklikler, 2013 yılı Ocak ayından itibaren (işkolu barajındaki farklılıklar 2015 yılında giderildi) Bakanlığın resmi verilerine yansıtıldı.

KIYASLAMA YAPILAN DÖNEMLER

İşçi ve memur sendikalarındaki gelişmeleri ele aldığım bu yazıda, işçi sendikaları için başlangıç verisi, e-devlet uygulamasının verilere ilk yansıtıldığı 2013 yılı Ocak ayıdır.

Memur sendikaları içinse AKP iktidarı dönemindeki ilk resmi veri olan 2003 yılı Temmuz ayı ölçü alınmıştır.

Bu tarihler başlangıç dönemi sayılmış, 2026 yılı Temmuz ayındaki verilerle kıyaslanmıştır.

DİKKAT ÇEKEN YENİ DURUM

Okuyucuyu yoran karmaşık bir inceleme değil bu.

İşçi ve memur sendikalarının başlangıç sayılan tarihlerinde işkollarındaki sendika sayılarına ve bugüne bakacağız. Dönemlere göre sendika sayılarındaki değişmeler bir sorun olduğunu gösteriyorsa, anlamaya çalışacağız.

Nitekim bu gözle bakınca gördük ki, hem işçi, hem de memur sendikalarında dikkat çeken bir hareketlenme söz konusu.

Çalışanları ve sendikal hareketi olumsuz etkileyecek bir hareketlenme.

Görmezden gelinemez bir durum.

Neler oluyor, birlikte anlamaya çalışalım.

İŞÇİ SENDİKALARINDA DURUM

Bu bölümdeki grafikte, işçi sendikalarının işkolu isimlerini, Ocak 2013 tarihindeki sendika sayılarını ve Temmuz 2026 tarihinde o işkollarındaki sendika sayılarındaki değişmeyi göreceksiniz.

İŞKOLU NO	İŞKOLLARI	OCAK 2013	TEMMUZ 2026	TEMMUZ 2026 İŞKOLUNDA SİGORTALI İŞÇİ SAYISI
1	Avcılık, Balıkçılık, Tarım ve Ormancılık	4	8	197.411
2	Gıda Sanayi	4	9	788.397
3	Madencilik ve Taş Ocakları	4	7	208.998
4	Petrol, Kimya, Lastik, Plastik ve İlaç	4	6	621.625
5	Dokuma, Hazır Giyim ve Deri	7	18	1.052.756
6	Ağaç ve Kağıt	6	7	286.555
7	İletişim	1	8	209 .179
8	Basın, Yayın ve Gazetecilik	4	6	92.061
9	Banka, Finans ve Sigorta	4	8	353.249
10	Ticaret, Büro, Eğitim ve Güzel Sanatlar	9	31	4.508.122
11	Çimento, Toprak ve Cam	3	7	210.111
12	Metal	8	11	1.962.044
13	İnşaat	3	12	1.930.577
14	Enerji	3	9	284.278
14	Taşımacılık	6	14	1.077.320
16	Gemi Yapımı ve Deniz Taşımacılığı, Ardiye ve Antrepoculuk	4	6	246.908
17	Sağlık ve Sosyal Hizmetler	3	18	792.568
18	Konaklama ve Eğlence İşleri	6	19	1.483.886
19	Savunma ve Güvenlik	4	20	262.765
20	Genel İşler	5	22	1.061.665

	KONFEDERASYON SAYISI	3	7

• 2013-2026 arasında geçen 13 yılda bütün işkollarında bir huzursuzluk ve arayış görülüyor.

• Sendika sayısını değişmeden koruyan hiçbir işkolu yok.

• Her işkolunda ya yeni sendikalar kurulmuş, ya da mevcut sendikalar parçalanarak yenileri oluşturulmuş.

• 11 ayrı işkolunda, sendika sayısı 2 kat artmış.

• 9 işkolunda ise, en az 3 katı oranında çoğalmış sendika sayısı.

• İletişim işkolu, İnşaat işkolu, Ticaret-Büro-Eğitim ve Güzel Sanatlar işkolu, Sağlık ve Sosyal Hizmetler İşkolu, Savunma ve Güvenlik İşkolu ile Genel İşler işkolunda, artan sendika sayısı 3 kat, 4 kat, hatta beş kata ulaşmış.

• Konfederasyon sayısında da benzeri durumu görüyoruz. 2013 yılında 3 konfederasyon vardı. 2026 yılına gelindiğinde 2 katından fazla artarak 7 konfederasyona çıkıyor. Sendikalardaki hoşnutsuzluk, ya da işçilerin talepleri dışındaki niyetler, konfederasyon sayısının artışına da yansımış.

KAMU GÖREVLİLERİ SENDİKALARINDA DURUM

Bu bölümdeki grafikte de kamu görevlileri sendikalarının işkolu isimlerini, Temmuz 2003 ve Temmuz 2026 tarihlerinde o işkollarındaki sendika sayılarını ve geçen zaman içindeki sendika sayılarındaki artışları göreceğiz. Artan sendika sayısının işkolundaki ilgilendirdiği kişi sayısını da yanında sunuyorum.

İŞKOLU NUMARASI	İŞKOLLARI	TEMMUZ 2003	TEMMUZ 2026	İŞKOLUNDAKİ KAMU ÇALIŞANI SAYISI
1	Büro Bankacılık ve Sigortacılık Hizmetleri	4	54	335.379
2	Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmetleri	5	58	1.323.917
3	Sağlık ve Sosyal Hizmetler	5	72	848.044
4	Yerel Yönetim Hizmetleri	4	18	147.753
5	Basın, Yayın ve İletişim Hizmetleri	4	10	26.938
6	Kültür ve Sanat Hizmetleri	3	9	25.386
7	Bayındırlık, İnşaat ve Köy Hizmetleri	4	14	51.489
8	Ulaştırma Hizmetleri	4	14	30.151
9	Tarım ve Ormancılık Hizmetleri	3	19	86.544
10	Enerji, Sanayi ve Madencilik Hizmetleri	4	14	40.264
11	Diyanet ve Vakıf Hizmetleri	3	26	146.903

	KONFEDERASYON SAYISI	4	19
	Bağımsız Sendika Sayısı	152		133 bin 780 üye

• Kamu görevlileri alanında da sendika sayısı hiçbir işkolunda korunamamış.

• Bütün işkollarında, çeşitli sebeplerle yeni sendika kurma arayışı görülüyor.

• İşçi sendikalarının sayılarında görülen patlama, kamu görevlileri sendikalarında çok daha fazlasıyla görülüyor.

• Öyle ki, 2003 yılına göre en küçük parçalanma, Basın, Yayın ve İletişim Hizmetleri işkolundadır. Orada da 2003 yılına göre sendika sayısı % 250 düzeyinde artmıştır.

• Sendika sayısındaki artış 2003 yılına göre, Diyanet ve Vakıf Hizmetleri İşkolunda 9 katına,

• Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmetleri İşkolunda 12 katına,

• Büro Bankacılık ve Sigortacılık Hizmetleri İşkolu da parçalanma 2003 yılındaki sendika sayısının 14 katına,

• Sağlık ve Sosyal Hizmetler İşkolunda 15 katına yaklaşmıştır.

• Kamu görevlilerinde önemli başka bir durum, konfederasyon sayısının 3’den 19’a tırmanmasına rağmen, 19 ayrı konfederasyonu da beğenmeyen, bunlara bağlı bir sendika olmayı tercih etmeyip bağımsız kalmayı seçen sendika sayısının dudak uçuklatan bir sayıya, 152’ye tırmanmış olmasıdır.

• Bağımsız sendika sayısındaki bu düzeyde oluşu, bütün konfederasyonların kendilerini gözden geçirmelerini gerektiren ayrı bir sorun olarak ortada durmaktadır.

PARMALANMANIN SEBEPLERİ

İşçi ve kamu sendikalarının parçalanma sebeplerini incelediğimizde şu üç ortak etkiyi her iki tarafta da görebiliyoruz;

1-) Çalışanlar, mevcut sendikaların üyelerini ya da işkolundaki çalışanları yeterince savun(a)madığının düşünmektedir.

Çeşitli işkollarında meslek sendikacılığının ortaya çıkması ve sayılarının tırmanıyor oluşu, bu kanıyı güçlendirmektedir.

2-) Çeşitli sendika yöneticilerinde görülen sendikaları yönetme biçimlerindeki zaaflar, başka bir rahatsızlık sebebi olabilir.

Sendika içi demokrasinin küllendirilmesi, “bilinçlenirlerse aday olurlar” gibi düşüncelerle işçinin ve temsilcilerinin “kayda değer eğitimlerle” donatılmaması, muhaliflerin tasfiyesi, delege kontrolünü esas alan çabalar, sendikaya mülkiyeti davranmak, yaşamı, maaşı ve ilişkileri ile geldiği sınıftan uzaklaşmak, koltuğa fazla yapışmak, gibi “yönetme biçimleri”, üyelerin dile getirdiği ya da getiremediği önemli huzursuzluk sebepleridir.

Huzursuzlukların birikmesi ve örgütlenmesi, yeni sendikaların ortaya çıkış sebepleri arasındadır.

3-) Parçalanmada, işçi sınıfını ve sendikal hareketi kendi siyasi çıkarları için kullanmaya çalışan dış etmenlerin rolünü de saymak gerek.

a-) İktidarlar “genellikle” işçi sınıfını kontrol altında tutmak isterler.

“Genellikle” değerlendirmesi, işçi sınıfını ideolojik olarak karşıda gören, sınıfı ve örgütlerini tahakküm altına almak isteyen siyasal hareketleri, onların iktidarlarını da kapsamaktadır. Bu iktidarlar döneminde işçi sınıfının denetimi, önemli bir mesai oluşturur. Sendikal hareketin parçalanması ve denetimleri böyle zamanlarda hız kazanmaktadır.

AKP iktidarı, sendikal hareketin bugünkü durumunda payı olan önemli unsurlar arasındadır.

b-) İşçi sınıfı ve örgütleri, dinamik toplumsal gücü ve seçmen sayılarının önemi sebebiyle iktidar dışındaki siyasal kuvvetlerin de ilgi odağındadır.

Sınıfın ve örgütlerinin ne kadarı üzerinde etkileri olursa, kendilerince o kadarı kazanç görmektedirler. İktidarın elindeki devlet gücü ile yarışamayan partiler, etkileri altında olacak sendikalar kurmaya yönelmektedirler.

Sendikal hareketin hızla parçalanmasında partilerin bu siyasi hesapları da önemli rol oynamaktadır.

Nitekim sendikal hareketi incelediğimizde çeşitli partilerce bizzat kurulan ya da onlara yakın duran epeyce sendika görebiliyoruz.

c-) Tarikatların da sendikalarla ilişkide siyasi partiler gibi beklentileri olduğunu, hatta yandaş sendikalar kurmaya yöneldiklerini görüyoruz.

Niyetim, üniversite mezunu kamu çalışanlarının bir kısmına verilen 3.600 ek göstergeyi, polis, öğretmen ve hemşirelerle birlikte ilk alan, ağırlıklı olarak lojmanda oturan, kamu çalışanların geneline oranla ciddi sorunları olmayan, 2003 yılında 3 sendikaları olan din görevlilerinin, bugün 26 ayrı sendikaya parçalanmasında, tarikat ve parti etkisi olduğu değerlendirmesi, kuvvet kazanıyor.

d-) 1990’lı ve 2000’li yıllarda PKK’nın, KCK örgütlenmesi ile işçi sınıfını da etnik temelde parçalamaya çalıştığı, hatta sadece Kürt kökenli işçilerden oluşan “Demokratik Emek Konfederasyonu” adlı bir örgüt kurmak niyetinde olduğu, KCK operasyonu ile ortaya çıkmıştı.

PKK sadece bu niyeti ile değil, çeşitli girişimleri ile işçi sınıfını etnik temelde parçalamaya çalıştı, çeşitli girişimleri oldu.

Ancak Kemalist devrimin cumhuriyet bilinci ile güçlenen ve haklar kazanan işçi sınıfımızın ulusal bilinci, bu çabaları karşılıksız bıraktı.

Buna rağmen PKK’nın, mevcut sendikaları etki altına almak için genel kurullarına ve delegelerine öteden beri müdahale ettiği herkesin bilgisindedir.

SENDİKALARDAKİ ZAAFLARIN ETKİSİ

• Öncelikle saptamamız gerekir ki işçi hareketiyle ilgilenen kimse, böylesine parçalanmayı dikkatinden kaçırmayacaktır. Ya da, “herkesin dikkatini çekecek düzeyde bir parçalanma söz konusudur” diyelim.

• Günümüz sendikalarının, işçilerle irtibat kurma, örgütleme ve eğitme için geçmişle kıyaslanmayacak düzeyde sendikal birikimleri, örgütsel güçleri, parasal, teknolojik ve iletişimsel olanaklarına rağmen, bir işkolunda işçiler giderek artan oranda yeni sendikalar kuruyor, ya da başka sendikaların çekim alanına giriyorsa, orada ciddi bir sendikal sorun olduğu, işçi sınıfı bakımından önemli zaaflar olduğu açıktır.

• Ancak, sendikal hareketin önderleri, parçalanmaların sebebini araştırmıyorlar.

• Oysa ekonomik, siyasal, kültürel ve toplumsal alanlarda giderek artan sorunlara sendikalar çözüm getirmede, etkilemede yetersiz oluşunun da parçalanma sebepleri arasında olabileceği düşünülmeli, çare aranmalıydı.

• Meslek sendikacılığı tırmanıyor, mesleklere göre parçalanma artıyor. Mevcut sendikalarımızın, işkolunda her çalışana hitap eden sendikalar olmasına rağmen “neden meslek sendikacılığının ortaya çıktığına” kafa yorması gerekmez mi? İşçi sınıfı içinde katmanların ve mesleklerin özel sorunları, özel talepleri de olabileceğini dikkate almak, eksikleri gidermeye yönelmek gerekmez mi?

• Siyasal, dinsel, etnik ya da mezhepsel kimliklerin sınıf bilincinin önüne geçmişse, alt kimlikler, işçi sınıfını ve sınıf bilincini aşındırıyorsa, hatta sınıfı parçalamaya varmışsa, gedikleri kapatmak için sendikal hareketin alarma geçmesi, sınıf bilincini kuvvetlendirmek için sendikaların ve konfederasyonların kapsamlı çalışmalar yapması gerekmez mi?