UYANAN AFRİKA!

Yüzölçümü 30 milyon 370 bin kilometre kare.

Asya’dan sonra dünyanın ikinci büyük kıtası.

Güney Amerika’nın iki katına yakın.

Avrupa, Antarktika ve Avustralya’nın toplamına yakın büyüklükte.

Sadece toprağı değil, nüfusu ile de Asya’dan sonra dünyanın ikinci kalabalık kıtası.

Afrika’dan söz ediyoruz, evet.

Madenleri bakımından da önemli bir kıta…

İnsan gücü yüzyıllar boyu köleleştirilen Afrika’nın ormanları, madenleri de sömürgecilerin ilgi alanındaydı. Petrol, doğal gaz, elmas, altın, uranyum, kobalt, platin, altın cevheri, bakır ve tantal gibi doğal kaynaklarını yıllar yılı yağmaladılar, yağmaladılar.

Bugünden bakarsak,

Güney Afrika ve Gana, sömürgeciler için altın madeni ülkelerdi.

Dünyanın en büyük elmas yatakları Botsvana’da idi.

Nijerya, Libya ve Angola’da petrol vardı.

Cezayir, Mısır ve Nijerya’da doğal gaz vardı.

Namibya nükleer enerjinin ve savaş sanayisinin vazgeçilmezi olan uranyumdaki %10 tutarındaki maden rezervi, Nijer ve Güney Afrika ise %5’er orandaki rezervleri ile emperyalistlerin iştahlandığı ülkelerdi.

Üç ülke dünya uranyum rezervinin % 20 sine sahipti.

İrili ufaklı diğer madenleri, fillerin düşleri, baharatları, insan gücü, ormanları ve doğası ile yıllar yılı yağmalandı, yağmalandı Afrika.

SÖMÜRGE AFRİKASI

Afrika’nın sömürge tarihi 14. Yüzyıla kadar uzanır.

15. yüzyılda Portekiz, İspanya ve Hollanda Afrika’yı talan etmeye başladılar.

16. yüzyılda İngilizler ve Fransızlar da dahil oldular yağmaya.

Her şeyi, her şeyi yağmalıyorlardı.

Aralarında paylaşmışlardı Afrika’yı

19. yüzyılla İngiltere, Sudan, Güney Afrika, Nijerya ve Gana’nın yağmacısıydı artık.

Senegal, Gine, Nijer ve Mali, Fransa’nın sömürge sahasıydı.

19. yüzyılda Afrika’nın talanına Almanya’da katıldı. Togo ve Kamerun da Almanya’nın bölgesi olmuştu.

Tunus’ta Fransa’nın, İtalya bir süre Eritre ve Somali’nin yağmacısıydı.

Hollanda, Fildişi Sahili, Gana, Güney Afrika, Angola, Namibya ve Senegal’i talan eden yağmacıydı.

Ancak İkinci Dünya Savaşında dünyanın en kanlı, en geniş alanı silahla işgal edebilmiş olan Alman, İtalyan ve Japon emperyalistlerinin yenilmesi, bu zaferde Sovyet devriminin bğyük paya sahip muzaffer ülke olarak itibar kazanması, Çin başta olmak üzere çok sayıda ülkede sosyalist devrimlerin ve kurtuluş savaşlarının gerçekleşmiş olması, bağımsızlık rüzgârının Afrika’yı. bir baştan bir başa sarmasına da yol açtı.

BAĞIMSIZLIK SAVAŞLARI

20 yüzyıl, Afrika ülkelerinin bağımsızlık yüzyılı oldu.

• 1922’de Mısır

• 1951’de Libya

• 1956’da Sudan, Tunus, Fas,

• 1957’de Gana

• 1958’de Gine

• 1960’da Benin, Burkina Faso, Fildişi Sahili, Gabon, Kamerun, Kongo, Moritanya, Madagaskar, Nijerya, Senegal, Somali, Mali, Nijer, Togo, Çad, Orta Afrika Cumhuriyeti,

• 1961’de Sierra Leone

• 1962’de Burundi, Cezayir, Ruanda, Uganda

• 1963’de Kenya

• 1964’de Malavi, Tanzanya, Zambiya

• 1965’de Gambiya

• 1966’da Botsvana, Lesotho

• 1968’de Ekvador Ginesi, Eswatini (Swaziland), Mauritius

• 1973’de Gine Bissau

• 1974’de Etiyopya

• 1975 yılında Angola, Cape Verde, Komorlar, Mozambik, Sao Tome ve Principe

• 1976’da Seyşeller

• 1977’de Cibuti

• 1980’de Zimbabve

• 1990’da Namibya

• 1993’de Eritre

• 2011’de Güney Sudan bağımsızlığını kazandı.

Geçtiğimiz yüzyıl Afrika için sadece sömürgelerin bağımsızlığını kazanması ve egemen devletlerin kurulması değildi. Sömürgecilerin cetvelle çizdikleri sınırlar da parçalanıyordu. Bağımsızlığını kazanan ülkeler bölge birliklerini kurmaya yöneldiler. Tek devlet olma arzusu bütün Afrika’yı dolaşıyordu. 1960’lardan sonra bu arzu fırtınaya dönüştü. Aşağıda bu yöndeki çabalardan örnekleri göreceğiz.

Bu örneklere geçmeden ayrıca belirtmek gerekir ki, Afrika’yı saran büyük dalga, bağımsızlık savaşları, bağımsız devletlerin kurulması ve büyük birlikler yaratma çabaları ile de sınırlı değildi. Çok sayıda ülkede sosyalist devrimler oldu, devrim girişimleri oldu. Devam eden bu büyük dalgayı başka bir yazıda ele almak yararlı olacaktır.

1975; BATI AFRİKA DEVLETLERİ EKONOMİK TOPLULUĞU (ECOWAS)

Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS), Afrika kıtasının batısındaki Benin, Fildişi Sahili, Gambiya, Gana, Gine, Gine Bissau, Liberya, Nijerya, Senegal, Sierra Leone, Togo, Mali, Nijer ve Burkina Faso tarafından oluşan 28 Mayıs 1975 tarihinde kuruldu.

Yeşil Burun Adaları (Cape Verde) 1996’da Birliğe katıldı.

Moritanya 2000 yılında üyelikten ayrıldı.

Mali, Nijer ve Burkina Faso ise, tek devlette birleşmek amacıyla 29 Ocak 2025’de üyelikten ayrıldılar.

Afrika’nın önemli bölgesel ekonomik işbirliği örgütü faaliyetine devam ediyor.

1992; GÜNEY AFRİKA KALKINMA TOPLULUĞU (SACD)

Topluluğun temelleri 1980’de atılıyor.

1992 yılında bir araya gelen Angola, Botsvana, Demokratik Kongo Cumhuriyeti (DRC), Lesotho, Madagaskar, Malavi, Mauritius, Mozambik, Namibya, Seyşeller, Güney Afrika Cumhuriyeti, Eswatini (eski adıyla Svaziland), Tanzanya, Zambiya, Zimbabve’den oluşan 12 örgüt, hedefleri olan topluluğa dönüşüyor.

Bölgesel entegrasyon yoluyla ekonomik büyümeyi hızlandırmayı, yoksulluğu azaltmayı ve halkların yaşam standardını yükseltmeyi, üye devletler arasında barış, güvenlik ve istikrarı korumayı hedefliyorlar.

1994; DOĞU VE GÜNEY AFRİKA ORTAK PAZARI (COMESA)

Temelleri 1981 yılında atılıyor.

1994 yılında Burundi, Cibuti, Eritre, Esvatini, Etiyopya, Kenya, Komorlar, Kongo Demokratik Cumhuriyeti (KDC), Libya, Madagaskar, Malavi, Mauritius, Mısır, Ruanda, Seyşeller, Somali, Sudan, Tunus, Uganda, Zambiya ve Zimbabve’den oluşan Afrika’nın 21 ülkesinin ekonomik işbirliği örgütü olarak kuruluyor.

Faaliyeti devam ediyor.

1996: HÜKÜMETLERARASI KALKINMA OTORİTESİ (IGAD)

IGADD, 1986 yılında Cibuti, Etiyopya, Somali, Sudan, Uganda ve Kenya, Hükümetlerarası Kuraklık ve Kalkınma Otoritesi’ni (IDAGG) kurdular.

Birlik 1996 yılında IDAG adını alıyor.

Afrika Boynuzu, Nil Vadisi ve Afrika Büyük Gölleri bölgesini kapsamaktadır.

1993 yılında bağımsızlığını kazanan Eritre de katılıyor.

Ekonomik işbirliğini ve birlikte kalkınmayı amaçlayan bölgesel ittifak olarak devam etmektedir

2002; AFRİKA BİRLİĞİ ÖRGÜTÜ(AfB)

2002 yılında Etiyopya’da bir araya gelen Afrika’nın 55 ülkesi, “siyasi, sosyal ve ekonomik bütünleşmenin sağlanması, kalkınmanın hızlandırılması” amacıyla Afrika Birliği Örgütü’nü kuruyorlar.

Örgütün kökleri 1963 yılına kadar uzanıyor. Örgüt, “Afrika devletlerinin bağımsızlıklarını ve egemenliklerini kazanmaları ve Afrika’da sömürgeciliğe son verilmesi amacıyla 1963 yılında “Afrika’nın Birliği Örgütü”’nü kurmuşlardı.

Afrika’nın en büyük, ekonomik, siyasi birliğidir.

Afrika’dan sömürgeciliği tamamen temizlemeyi, Afrika’yı tek bir ekonomik ve siyasi birlikte bütünleştirmeyi amaçlamaktadır.

2005; DOĞU AFRİKA TOPLULUĞU (EAC)

Doğu Afrika’daki Burundi, Güney Sudan, Kenya, Ruanda, Somali, Tanzanya ve Uganda, 2005 yılında mal ve hizmetlerin serbest dolaşımını sağlayan bir gümrük birliği anlaşması ile topluluğu kurdular.

Topluluk, ilişkilerini ilerleterek Doğu Afrika Siyasi Federasyonu altında birleşmeyi amaçlıyor.

2023; SAHEL DEVLETLERİ KONFEDERASYONU

2021’de Mali’de, 2022’de Burkina Faso’da, 2023 yılında da Nijer’de devrimci askeri komutanların devlet idaresini ele geçirmesi ile bu ülkelerde büyük bir ekonomik, sosyal, askeri ve siyasal dönüşüm yaşanmaya başladı.

Özellikle İbrahim Traore’nin önderliğinde Burkina Faso’da olanlar, sadece üç yıl içinde büyük bir ekonomik ve toplumsal devrimci sıçrama idi.

Fransız emperyalizmini ülkelerinden kovan Afrika’nın bu üç ülkesi, tek devlette birleşmeyi amaçlıyorlar.

İlk olarak Eylül 2023 yılında ortak askeri savunmayı hedefleyen Sahel Devletleri İttifakı’nı kuruyorlar.

Tek devlette birleşmeyi amaçlayan askeri işbirliği, Temmuz 2024’te Sahel Devletleri Konfederasyonu adını alıyor.

2025 yılı başında da Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu’ndan (ECOWAS) ayrıldılar.

Amaç, tek devlet yolundaki adımları hızlandırmaktır.

*

Afrika, zincirlerini kıran bir yüz metreci gibi, özgürlüğe, kalkınmaya, sosyalizme ve birliğe doğru