Aliyev Ankara’daki Türk Devletleri Teşkilatı toplantısına neden katılmadı?

Türk Devletleri Teşkilatı 13. Zirvesi Ankara Bildirisi yayımlandı. “Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik” temasıyla düzenlenen TDT Devlet Başkanları Konseyi 13. Zirvesi’nin ardından dün “Ankara Bildirisi” imzalandı.

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Konseyi 13. Zirvesi’nin ardından yayımlanan Ankara Bildirisi’nde, TDT’nin Türk dünyasının ortak vizyonunu ortaya koyan, bölgesel ve uluslararası barış, istikrar ve refaha katkı sağlayan, “giderek daha etkili ve nüfuzlu bir platform” olarak güçlendirilmesine yönelik kararlılık vurgulandı.

Beştepe Millet Sergi Salonu’nda “Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik” temasıyla düzenlenen TDT Devlet Başkanları Konseyi 13. Zirvesi’nin ardından “Ankara Bildirisi” imzalandı.

Bildiride, Türk dünyasında giderek güçlenen dayanışmanın kalıcı stratejik işbirliğine dönüştürülmesi ve gelecek yüzyılın daha büyük birlik ve refah çağı haline getirilmesine yönelik ortak iradenin teyit edildiği belirtildi.

Uluslararası işbirliğine güvenin azaldığı bir dönemde Türk dünyasının birlik, dayanışma ve ortak direncinin stratejik öneminin arttığına işaret edilen bildiride, daha dayanıklı, birbirine bağlı ve küresel ölçekte etkili bir Türk dünyası inşa etme kararlılığı yinelendi.

TDT’yi Türk dünyasının ortak vizyonunu ortaya koyan, bölgesel ve uluslararası barış, istikrar ve refaha yapıcı bir şekilde katkıda bulunan, giderek daha etkili ve nüfuzlu bir platform olarak daha da güçlendirme konusundaki kararlılığın vurgulandığı bildiride, Macaristan, Türkmenistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Türk dünyasının ayrılmaz bir parçası olarak, gözlemci sıfatıyla TDT çalışmalarına yaptıkları değerli katkılar takdir edildi.

“Türk Dünyası 2040 Vizyonu”nun bir sonraki aşaması olarak TDT 2027-2031 Stratejisi’nin sonuçlandırılmasının teşvik edildiği, “Türk Devletleri Arasında Stratejik Ortaklık, Ebedi Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması” taslağında kaydedilen ilerlemenin memnuniyetle karşılandığı belirtildi.

Üye devletler arasında uluslararası kuruluşlardaki adaylıklara karşılıklı destek verilmesi, ortak karar ve girişimlerde eş güdümün güçlendirilmesi çağrısında bulunulan bildiride, Aksakallılar Konseyinin düzenli toplantılarının desteklendiği ve UNESCO nezdinde Türk Devletleri Grubu’nun kurulmasının memnuniyetle karşılandığı aktarıldı.

Bildiride, ortak ilgi alanına giren bölgesel ve küresel gelişmeler karşısında zamanında istişarede bulunulmasını, daha yakın eş güdüm sağlanmasını ve ortak hareket edilmesini teminen, üye devletlerin dışişleri bakanları arasındaki sık temasların sürdürülmesi çağrısında bulunuldu.

KKTC, Gazze, Suriye ve Afganistan mesajları

Bildiride, Kıbrıs meselesinin Ada’daki mevcut gerçekler temelinde “müzakere edilmiş, karşılıklı olarak kabul edilebilir ve sürdürülebilir bir çözüme” ulaştırılması gerektiği ihtiyacı vurgulanarak, “Türk dünyasının ayrılmaz bir parçası olan” Kıbrıs Türk halkının özden gelen eşit haklarını güvence altına alma çabalarına destek verildiği belirtildi.

Gazze’deki ağır insani durumun ele alınması, güvenlik ve istikrarın sağlanması ile yeniden toparlanma yolunun açılması amacıyla Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 2803 (2025) sayılı kararının ve Gazze İhtilafını Sona Erdirmek için Kapsamlı Planı’nın tam uygulanması gerekliliğine işaret edilen bildiride, “İsrail-Filistin çatışmasına adil ve kalıcı bir çözüm bulunması ve ilgili BM kararları uyarınca iki devletli çözümün hayata geçirilmesi ihtiyacının” altı çizildi.

Bildiride, Suriye’nin toprak bütünlüğü ve birliğine, ülkenin güvenliği, istikrarı ve yeniden inşasına desteğin yeniden teyit edildiği, Afganistan’da barış, istikrar ve sürdürülebilir kalkınmaya katkı sağlanması amacıyla TDT Afganistan Çalışma Grubu dahil ortak çabaların kararlılıkla sürdürüleceği ifade edildi.

Güvenlik ve savunma işbirliği

Bildiride, TDT Üye Devletleri Güvenlik Konseyi Sekreterleri ile Savunma Sanayisi Kurumları Başkanları toplantılarının sonuçlarının memnuniyetle karşılandığı aktarılarak, ilgili makamlar, karşılıklı çıkar alanına giren bölgesel ve uluslararası meseleler hakkında düzenli siyasi ve güvenlik istişareleri düzenlemeye devam etmeye çağrıldı.

Öte yandan bildiride, savunma sanayi alanında çok taraflı işbirliğinin geliştirilmesine yönelik iradenin yeniden teyit edildiği aktarıldı.

Bilgi ve deneyim paylaşımını teşvik etmek, nitelikli personel yetiştirmek, savunma sanayii sektöründe teorik ve pratik uzmanlığı geliştirmek ve teknolojik gelişmelere ayak uydurmak amacıyla Türkiye’nin ev sahipliğinde bir TDT Savunma Sanayisi Koleji programı kurulması imkanının araştırılmasının teşvik edildiği bildiride, terörizm, aşırıcılık, ayrılıkçılık, organize suçlar, uyuşturucu kaçakçılığı, silah kaçakçılığı ve siber suçlarla mücadelede işbirliği ve eş güdümün sürdürülmesi kararlılığı vurgulandı.

Bildiride ayrıca, “TDT Üye Devletleri ve Gözlemcileri Arasında Suçla Mücadele Konseyi Kurulmasına İlişkin Anlaşma”nın imzalanmasının teşvik edildiği, siber güvenlik alanındaki mutabakat zaptının imzalanmasının hızlandırılması ve TDT Siber Güvenlik Konseyinin kurulmasına ilişkin istişarelerin hızlandırılması çağrısı yapıldığı ifade edildi.

Irkçılık, ayrımcılık, yabancı düşmanlığı, İslam karşıtlığı, nefret söylemi ve dezenformasyonla mücadelede işbirliği taahhüdünün de yinelendiği bildiride, uluslararası biyolojik güvenliğin güçlendirilmesi amacıyla Biyolojik Silahlar Sözleşmesi temelinde bir Uluslararası Biyolojik Güvenlik Ajansı kurulması ihtimalinin değerlendirildiği kaydedildi.

Ekonomik ve sektörel işbirliği

Bildiride, bölge içi ticaretin artışından duyulan memnuniyet ifade edilerek, ekonomik bütünleşmeyi derinleştirmeyi amaçlayan “Sürdürülebilir Kalkınma için Hizmetler ve Yatırımların Kolaylaştırılması Anlaşması” taslağına yönelik müzakerelerin sürdürülmesi teşvik edilerek, bu kapsamda gümrük süreçlerinin optimize edilmesi, teknik engellerin kaldırılması ve ticaret maliyetlerinin düşürülmesinde TDT Ticaretin Kolaylaştırılması Komitesinin kritik rolüne dikkat çekildi.

Ekonomi, rekabet, vergi, sanayi, finansal istihbarat ve gümrük alanlarında ilgili kurum başkanlarının gerçekleştirdiği toplantıların sonuçlarının memnuniyetle karşılandığı bildiride, dijital platformların kurulmasının ve standardizasyon alanında işbirliğinin geliştirilmesinin altı çizildi.

Bildiride, sürdürülebilir dağ kalkınması ve “Bişkek+25” İkinci Küresel Dağ Zirvesi’ne yönelik beklentilerin dile getirildiği aktarılarak, tarım ve gıda ürünlerinin sevkiyatında hızlı gümrük mekanizmaları ile elektronik belge paylaşımının önemi vurgulandı.

Hazar Geçişli Uluslararası Doğu-Batı Orta Koridoru, Zengezur Koridoru, Çin-Kırgızistan-Özbekistan Demir Yolu ve Trans-Afgan Demir Yolu projelerinin bölgesel bağlantısallık ve ticaret açısından taşıdığı stratejik değere işaret edilen bildiride, “TDT Ulaşım Koridorları Stratejisi”nin hazırlanması teşvik edildi.

Bildiride, ulaştırma, dijital altyapı ve enerji alanlarında; Orta Koridor’un geliştirilmesine ilişkin işbirliği anlaşmaları, havalimanlarında özel yolcu şeritleri oluşturulması, Azerbaycan-Kazakistan fiber optik kablo hattını içeren “Dijital İpek Yolu” girişimi ve e-CMR Mutabakat Zaptı’nın hayata geçirilmesi desteklenerek, enerji güvenliğini artırmak amacıyla boru hatları, yeşil enerji koridorları, kritik mineraller, enerji verimliliği ve nükleer enerjinin barışçıl kullanımı konularında işbirliğinin derinleştirileceği belirtildi.

Uzay teknolojileri ve dijitalleşme alanlarında uzay ajansları toplantılarının takdir edildiği bildiride, 12U “TDT-SAT” Küp Uydusu’nun üretiminin tamamlanması ile “TDT Bünyesinde Uzay Sanayii Alanında İşbirliği Kapasitesinin Geliştirilmesine Yönelik İlk Çerçeve Sözleşmesi”nin imzalanması memnuniyetle karşılandı ve Kırgızistan’ın ilk ulusal uydusunu fırlatması tebrik edildi.

Bildiride, “Dijital Türk Dünyası” konsepti, TEKNOFEST, yapay zeka yönetişimi ve fikri mülkiyet haklarının korunmasına yönelik çalışmaların önemine değinilerek, Azerbaycan’ın COP29 Başkanlığının sonuçlarının memnuniyetle karşılandığı kaydedildi.

Çevre, iklim değişikliği ve şehircilik konularında Türkiye’nin COP31 ev sahipliği ve belirlenen önceliklerin desteklendiği bildiride, BM’de ilan edilen “Gezegeni Yeşillendirme Uluslararası Günü” ve TDT ile İslam Gıda Güvenliği Teşkilatı ortaklığı memnuniyetle karşılandı.

Bildiride, sürdürülebilir şehircilik, uygun fiyatlı konutlar ve Azerbaycan’daki 13. Dünya Kent Forumu kapsamında imzalanan Kentsel ve Mekansal Planlama Mutabakat Zaptı’nın pratik adımlarla uygulanması teşvik edildi.

Kültür turizmi, sosyal koruma ve hukuki işbirliği alanlarında; Ortak Müze Kart projesi, “Tabarruk Ziyorat” turizm rotaları ve Ankara ile Taşkent’in Türk Dünyası Turizm Başkenti ilan edilmelerinin desteklendiği bildiride, çalışma, istihdam, göç yönetimi, sağlık turizmi, adli bilimler ağı, yargı etiği, yüksek mahkemeler ve başsavcılıklar gibi alanlarda imzalanan mutabakat zaptları ile kurulan işbirliği mekanizmaları takdirle karşılandı.

Bildiride, TDT çerçevesinde Kızılay ve Kızılhaç Dernekleri arasında Türk Devletleri Kızılay ve Kızılhaç Ağı tarafından yürütülen bölgesel insani işbirliği faaliyetlerine de değinildi.

Halklar arası işbirliği

Bildiride, kadının güçlendirilmesine destek verilmesi, aile kurumunun güçlendirilmesi, geleneksel aile ve kültür değerlerinin genç nesiller arasında teşvik edilmesi ile kültürel mirasın korunması ve aktarılmasında yaşlı nesillerin rolünün takdir edilmesinin önemi vurgulanırken, sağlıklı ve dinamik bir nüfusun toplumların kalkınması ve sürdürülebilirliği için temel öneme sahip olduğunun kabul edildiği ve bu amaçla aile ve nüfus politikaları alanında üye devletler arasında işbirliğinin teşvik edildiği kaydedildi.

Aile ve kadın konularındaki işbirliğinin artırılmasını sağlamak amacıyla gönüllülük esasına dayalı olarak, devlet başkanlarının eşlerinden ve TDT Üye Devletlerinin Başkanları tarafından belirlenen temsilcilerden oluşan Yüksek Onur Konseyinin kurulmasına yönelik görüşmelerin teşvik edildiği belirtilen bildiride, TDT Ankara Zirvesi çerçevesinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın ev sahipliğinde gerçekleştirilen açılış toplantısının memnuniyetle karşılandığı ve müteakip toplantıların gelecekteki TDT zirvelerinin marjında düzenlenmeye devam edilmesinin desteklendiği aktarıldı.

Bildiride, Türk devletleri ile küresel topluluklar arasındaki kültürel, dilsel ve sosyal ilişkilerin güçlendirilmesinin önemi yeniden teyit edilirken, TDT’nin Diaspora İşlerinden Sorumlu Bakanları ile Kurum Başkanları, “Türk Dili Konuşan Diasporalar Ortak Faaliyet Stratejisi”, yıllık “Türk Diaspora Ortak Eylem Planları” ve “Türk Dünyası 2040 Vizyonu” doğrultusunda işbirliği ve eş güdümlerini artırmaya çağrıldı.

Türk devletleri ve diasporaları arasındaki bağların güçlendirilmesine katkı sağlayan, Türkiye Bursları Programı çerçevesindeki “TDT Diaspora Ortak Burs Programları”nın hayata geçirilmesinin takdirle karşılandığı bildiride, 8 Haziran’da Türkistan’da düzenlenen TDT 9. Eğitim Bakanları Toplantısı’nın sonuçları memnuniyetle karşılandı.

Bildiride, üye devletlerin vatandaşı olan futbolcuların “yabancı olmayan futbolcu” statüsünde karşılıklı olarak muamele edilmesi ve üye devletlerin milli takımları arasında çeşitli düzeylerde bir “Türk Kupası” turnuvası düzenlenmesi yönündeki istişareler memnuniyetle karşılanırken, bu girişimlerin somutlaştırılması için daha fazla çaba gösterilmesinin teşvik edildiği belirtildi.

Stratejik iletişim, dezenformasyonla mücadele ve medya sektöründe yeni ortaya çıkan teknolojilerin kullanımı alanlarında işbirliğinin daha da güçlendirilmesinin öneminin vurgulandığı bildiride, 16 Ekim’de Astana’da düzenlenen TDT Medya ve Enformasyondan Sorumlu Bakanlar ve Üst Düzey Yetkililer 8. Toplantısı’nın sonuçlarının da memnuniyetle karşılandığı ifade edildi.

Ortak Türk alfabesi

Bildiride, TÜRKSOY’un 2026’yı “Ziya Gökalp’i Anma Yılı” ilan etmesinin takdir edildiği ve Gökalp’in entelektüel mirası ile Türk kültürü ve düşüncesine katkılarını onurlandırmak amacıyla yıl boyunca düzenlenen anma faaliyetlerinin memnuniyetle karşılandığı bildirildi.

Bilge Tonyukuk Anıtı’nın korunmasına yönelik özverili çalışmalarından ötürü Türkiye’nin takdir edildiği bildiride, Türk dünyası genelinde yürütülen son arkeolojik kazılardan memnuniyet duyulduğu açıklandı.

Bildiride, Aktau’nun 2025 Türk Dünyası Kültür Başkentliği takdir edilirken, Andican’ın 2026 Türk Dünyası Kültür Başkenti olarak ilan edilmesi memnuniyetle karşılandı.

Bakü’de düzenlenen TDT Müslüman Dini Kurul Başkanları Konseyi 7. Toplantısı’nın sonuçlarının memnuniyetle karşılandığı bildiride, TDT Fetva Komitesi çerçevesinde kabul edilen tavsiyelerin ve ortak fetvaların dikkate alındığı aktarıldı.

Ortak Türk alfabesinin yaygınlaştırılması, bu alfabenin kullanımına ilişkin önerilen kılavuz ilkelerinin benimsenmesi ve bu alfabeyle yazılmış edebi ve bilimsel eserlerin yayımlanması konusunda Türk Akademisinin gösterdiği çabaların takdir edildiği bildiride, Türk Ticaret ve Sanayi Odaları Birliğinin Türk devletleri arasında ekonomik işbirliğini, ticareti, yatırımı ve işletmeler arası ilişkileri güçlendirmek amacıyla tüm Türk Devletleri Ulusal Ticaret Odalarını bir araya getiren önemli bir mekanizma olarak tanındığı kaydedildi.

Bildiride, üçüncü ülkelerin ve uluslararası kuruluşların TDT ile kurumsal işbirliği kurmaya yönelik artan ilgisinden memnuniyet duyulduğuna işaret edilirken, üye devletlerin ilgili makamları, TDT’nin BM Genel Kurulu ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) nezdinde gözlemci statüsü elde etmesine yönelik ortak çabaları hızlandırmaya çağrıldı.

Sekretaryaya, uluslararası ve bölgesel kuruluşlarla kurumsal ilişkilerin geliştirilmesine yönelik çabalarını hızlandırması talimatının verildiği aktarılan bildiride, “TDT+” formatı aracılığıyla ilgili harici taraflarla işbirliğini geliştirmeye özel önem atfedildiği bildirildi.

Bildiride, Sekretaryanın büyüyen görevlerini etkin bir şekilde yerine getirebilmesi için kapasitesinin daha da güçlendirilmesinin desteklendiği ve bir sonraki Genel Sekreter Mirvahid Azimov’a başarı dilekleri iletildi.

TDT 14. Zirvesi’nin 2027’de Özbekistan’da gerçekleştirilmesine karar verildiği bilgisi paylaşılan bildiride, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov’un 2027 TDT Gayriresmi Zirvesi’nin ülkesinde düzenlenmesine ilişkin teklifinin büyük takdirle karşılandığı belirtildi.

Devlet başkanlarının Cumhurbaşkanı Erdoğan’a TDT 13. Zirvesi müzakerelerini başarılı bir şekilde sonuçlandırdığı için derin teşekkürlerini sunduğu aktarılan bildiride, Türkiye hükümeti ve halkının gösterdiği sıcak misafirperverlik takdir edildi.

Bildiride, son olarak bir sonraki zirveye kadar TDT Dönem Başkanlığının Türkiye tarafından üstlenilmesinin memnuniyetle karşılandığı vurgulandı.