Çin’in Shenzhen kentinde bir araya gelen ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Perşembe günü üçlü bir zirveye katıldı.
Şi, kameralar önünde yaptığı açılış konuşmasında, “Tarih bize büyük güçler barış içinde olduğunda dünyanın güvende olduğunu gösteriyor. Büyük güçler çatıştığında ise dünya kaosa sürükleniyor” dedi.
Putin, bu ülkelerin “dünyada güvenlik ve istikrarın güçlendirilmesine önemli katkı sağlayabileceğini” belirtti.
Trump, “Bu anlamda ve bence birçok başka açıdan da tarih yazıyoruz” diyerek üç ülkenin birlikte çalışmasının ‘özel bir sorumluluk’ olduğunu belirtti.
Trump nükleer silahların azaltılması ve İran’ın bunlara sahip olmasını engelleme misyonu hakkında konuşmak istiyordu; Putin, Ukrayna’daki savaşı Moskova için uygun şartlarda sona erdirmek için baskı yapmayı amaçlıyordu; Şi ise her iki konuya da fazla girmekten kaçınmayı umduğunu, bunun yerine barış ve ekonomik istikrarı teşvik eden daha genel açıklamalarla Çin’in artan küresel etkisini sergilemeyi tercih ettiğini işaret ediyordu.
Trump, Çin’in yüksek kaliteli Nvidia çiplerini kaçırmak için düzenlenen bir casusluk planındaki iddia edilen rolüyle ilgili gazetecilerin sorularına yanıt vermeyi reddetti.
Amerika Birleşik Devletleri başkanı, Amerikan tarihinde ilk kez Çin ve Rusya liderleriyle üçlü görüşmede bir araya geldi.
Çin tarafından “çığır açıcı öneme sahip bir zirve” olarak nitelendirilmesine rağmen, Trump, Şi ve Putin arasındaki yüz yüze görüşmeler nispeten kısa sürdü; bu sürenin bir kısmı da eş zamanlı çeviri yapan tercümanlar tarafından harcandı.
Trump’ın Putin ile görüşmesi 42 dakika sürdü, Şi ile görüşmesi ise yaklaşık bir saat sürdü.
Üçlü grup toplantısı ise bir buçuk saat devam etti.
Trump, ikili görüşmeleri öncesinde Putin’i görünce gülümseyerek, “O kim? O benim arkadaşım” dedi. Trump, Rus liderle sıcak bir şekilde el sıkıştıktan sonra, “Birbirimizi uzun zamandır tanıyoruz. Ve bence bundan çok güzel şeyler çıkabilir. Ya da en azından başlayabilir” dedi.
Benzer şekilde Trump, Şi’ye “Sen ve ben işlerin başında olduğumuz sürece asla sorun yaşamayacağız” dedi.
Her iki açıklama da Trump’ın görev süresinin kalan 2 yılında zamanın daraldığının ve Ocak ayında Demokratlar Kongre’nin kontrolünü ele geçirdiğinde Washington’da değişimin daha da erken gerçekleşeceğinin zımni bir kabulüydü.
Çin’de bir araya gelme fikri ilk olarak Putin tarafından Ekim ayında Trump ile yaptığı telefon görüşmesinde ortaya atılmıştı; bu, Çin’in Kasım ayında ev sahipliği yapacağı Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) konferansında Çin Devlet Başkanı Şi ile bir araya gelme teklifiydi.
Şi, Trump’ı havaalanında bizzat karşıladı; bu, Trump’ın Washington’daki son ziyareti sırasında Çin liderine yaptığı jestin bir karşılığıydı. Putin ise Shenzhen’e varışında daha küçük bir heyetle karşılandı.
Benzer şekilde, Trump’a APEC grup fotoğrafı sırasında Şi’nin yanında en üst sırada yer teklif edildi. APEC akşam yemeği resepsiyonunda da Şi’nin yanında oturdu; Putin ise ayrı bir masada yer aldı.
Şi ve Putin, kamuoyu önündeki konuşmalarında da birbirlerinin aynı noktaları dile getirdiler; her ikisi de yeni bir “çok kutuplu dünyanın” doğuşu gibi tanıdık temalara değindi ve yaptırımların kullanımını Batı etkisinin azalmasının bir işareti olarak eleştirdi.
Yeni bir Yalta mı?
Zirvenin eleştirmenleri en başından beri Trump, Şi ve Putin’in dünyayı her ülkenin kendi etki alanı olarak gördüğü bölgelere ayırmaya çalışacakları yönünde endişelerini dile getirdiler.
Rusya’da bu olay, 1945’te ABD, Sovyetler Birliği ve Birleşik Krallık liderlerinin II. Dünya Savaşı sonrası Avrupa için aceleyle bir düzen üzerinde anlaşmaya vardıkları anı anımsatan potansiyel bir “yeni Yalta” olarak nitelendirildi.
Bunun yerine, Shenzhen zirvesi katılımcılarının daha çok parçalı önceliklerini yansıttı.
Trump, Rusya ile ABD arasındaki önemli nükleer anlaşmaların hepsinin süresinin dolduğu bir dönemde, Çin’i silah kontrolü görüşmelerine (Trump’ın “nükleer silahsızlanma” olarak adlandırdığı sürece) dahil etmeyi umduğunu gizlemedi.
Pekin, ABD’nin Rusya’yı müzakerelere dahil etme girişimlerini defalarca geri çevirdi.
Farklılıklar Ukrayna’daki savaşa da yansıdı; Putin, Moskova’nın lehine sonuçlanacak bir anlaşma için ABD ve Çin’in desteğini almaya çalışıyordu. Bu anlaşma, NATO’nun Doğu Avrupa’dan çekilmesini de içeren, Avrupa için yeniden çizilmiş bir güvenlik haritasını da kapsıyordu.
Şi, müzakere yoluyla varılacak herhangi bir çözümde Avrupa’nın da masada yer alması konusunda ısrar etti. Trump ise barış anlaşmasının karmaşıklıklarını çözmek için büyük ölçüde güvendiği temsilcilerine, yani Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner’e güvendi.
Haber Ajansları
