Türker Ertürk: BU MECLİS YENİ ANAYASA YAPABİLİR Mİ?

Çağdaş anlamda dünyanın en eski anayasası sayılan 17 Eylül 1787 tarihli ABD Anayasasından başlamak üzere günümüze kadar hazırlanan bütün anayasalar; genellikle önemli siyasal ve toplumsal güç dengesi değişimlerinin, rejim dönüşümlerinin, savaş ve işgallerin veya geniş kapsamlı uzlaşmaların ürünüdür. Arkasında kurucu irade, zorlayıcı yaptırım gücü veya geniş kapsamlı toplumsal uzlaşma yoksa anayasa da yoktur. ABD Anayasasının arkasındaki meşru olan zorlayıcı güç; Büyük Britanya’ya karşı verilen bağımsızlık savaşının başkomutanı George Washington, onun komuta ettiği ordu ve destekleyen sivil güçlerdi. Bu güç olmasa ve başarıya ulaşamasaydı ABD Anayasası da olmazdı.

Fransa’nın başkenti Paris’te bulunan, Paris’in tarihine adanmış bir müze olan Carnavalet Müzesi’nde bulunan ve kapağında “İnsan derisi ile kaplıdır” yazısı olan Fransızların ilk anayasasının arkasındaki irade 1789 tarihli Fransız Devrimi, yaptırım gücü ve meşruiyeti ise devrimin ideolojisi ve silahlı güçleridir. Bugün Fransa’da 1958 tarihli anayasa yürürlüktedir. Bu anayasanın değiştirilemez maddeleri ile Fransız Devriminin ruhu korunmaktadır. Özetle; “Üniter yapı ve cumhuriyet değiştirilemez. Ülkenin bütünlüğüne zarar verecek hiçbir değişiklik usulüne girişilemez ve böyle bir usul sürdürülemez. Cumhuriyetin niteliğinde bir değişiklik söz konusu yapılamaz” diyor.

Biz Bourbon’ların Torunlarıyız

Yani bugün Fransa’da haddini bilmezlerden bazıları çıkıp; “Biz Bourbon Hanedanı’nın torunlarıyız, son kralımız XVI. Louis’yi giyotine gönderen zihniyetten hesap soracağız. Keşke Fransız Devrim Ordularına karşı monarşi yanlısı Avrupa Koalisyon Orduları kazansaydı! İnsan ve Yurttaş Hakları bildirisini değil, Hristiyan şeriatını, krallığı ve teokrasiyi istiyoruz” diyemez, demelerine müsaade edilmez ve hadleri bildirilir.

1947 tarihli Japonya Anayasasının arkasındaki kurucu irade Japonya’yı kayıtsız şartsız teslim alan ABD, zorlayıcı gücü ise ABD işgal gücüdür. ABD işgal kuvvetleri komutanı Douglas MacArthur; emrinde bulunan hukukçularına bir taslak hazırlatmış, bunu Japonlara dayatmış ve ufak tefek değişikliklerle kabul ettirmiştir. 23 Mayıs 1949 tarihli Federal Almanya Cumhuriyeti Anayasasını hazırlatan irade; II. Dünya Savaşı sonunda Almanya’yı işgal eden müttefikler ve başat gücü olan ABD’dir. 2005 tarihli Irak Anayasasının arkasındaki irade; bu ülkeyi istila eden ABD, zorlayıcı gücü ise ABD işgal kuvvetleridir. Bu anayasa ile Irak; federal sistem altında yapılandırılmış, toplum etnik ve mezhepsel kompartımanlara ayrılmıştır. Ayrıca bu anayasa; Irak’ın istikrarsızlaştırılmasına ve zaman içinde bölünmesine neden olacak elverişli ortamı yaratmıştır. Bu haliyle Irak’ta istikrar olmaz ve olmuyor da! Zaten olması istenmediği için 2005 Anayasası yaptırıldı.

Uzlaşıyla Yapılan Anayasalar

Tabii ki bütün anayasalar savaş, devrim veya işgal sonucunda yapılmamıştır. Örnekleri çok az da olsa geniş toplumsal uzlaşıyla yapılan anayasalar da vardır. Buna örnek olarak İspanya’nın 1978 Anayasası; Franco diktatörlüğünden demokrasiye geçiş sürecinde, siyasal müzakere, parlamento çalışmaları ve halkoylamasıyla kabul edildi. Ayrıca; Güney Afrika’nın 1996 Anayasası da apartheid düzeninin sona ermesini izleyen müzakereci demokratik dönüşümün ürünüdür. Ama ikisinin de arkasında geniş halk kitlelerinin uzun soluklu olarak verdiği demokratik mücadele ve uzlaşı vardır.

Türkiye Cumhuriyeti’nin 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, 1924 Anayasası ve 1937’de yapılan son değişiklikle kurucu ideolojisi şekillenmiştir. Arkasındaki irade; Türk Milleti’nin bu topraklarda hür ve bağımsız yaşama arzusu, silahlı gücü ise Kurtuluş Savaşını yapan Mustafa Kemal Paşa ve onun komuta ettiği Türk Ordusu’dur. Kurucu irade budur, bu iradenin ortaya koyduğu kurucu ideoloji asla değiştirilemez. Yürürlükteki 1982 Anayasasında TBMM’nin yeni bir anayasa yapmasına yasal olarak izin verilmemesine hatta böyle bir girişimin suç olmasına rağmen Türkiye’de yeni anayasa yapılmasını isteyen irade kimdir? Bu iradenin zorlayıcı yaptırım gücü kimlerdir?

Asli Kurucu İktidar ve Tali Kurucu İktidar

Anayasa hukukunda asli kurucu iktidar ve tali kurucu iktidar ayrımı vardır. Asli kurucu iktidar; yeni bir anayasal düzen kuran ve meşruiyetini önceki anayasanın değiştirme hükümlerinden almak zorunda olmayan iktidardır. Tali kurucu iktidar ise mevcut anayasanın verdiği yetki ve belirlediği sınırlar içinde anayasa değişikliği yapan iktidardır. Tüm anayasaların birer ruhu, nitelikleri ve ideolojisi vardır. Dünyanın neresine giderseniz gidiniz; her ülkenin anayasasının esasını oluşturan temel ilkeleri vardır. Bu ilkeler, o ülkenin siyasi rejiminin özünü oluşturmaktadır. İşte bu öze asla dokunulamaz ve değiştirilemez.

Dünyanın hiçbir yerinde ve ülkesinde savaş ve olağanüstü şartlar olmadan, sadece meclisteki çoğunluğa dayanılarak anayasaların özü değiştirilemez ve değiştirilmemiştir. Bırakınız yazılı anayasaları; yazılı anayasası olmayan, sadece tarihin derinliklerinden gelen geleneklere sahip olan İngiltere’de bile parlamentonun her şeye gücü yetiyor olmasına rağmen; “Westminster Modeli” olarak da bilinen parlamenter monarşi sisteminin başkanlık sistemine veya başka bir rejime çevrilmesi pek olanaklı değildir.

Kandırmak ve Algı Yaratmak İçin!

“Sivil Anayasa” kavramı uyduruktur! 177 madde olan 1982 Anayasasının bugüne kadar 134 maddesi değişmiştir. 2002 öncesini de hesaba katarsak; 1982 Anayasasının yüzde 80’i değişmiştir. Diğer taraftan; Anayasa Hukukunda “Sivil Anayasa” diye bir kavram yoktur. Bu kavram; halkı kandırmak ve algı yaratmak için uydurulmuştur. Bir anayasanın sivil siyasetçiler tarafından hazırlanması, onu kendiliğinden demokratik yapmaz. Asıl belirleyici olan; anayasanın temel hak ve özgürlükleri ne ölçüde güvenceye aldığı, kuvvetler ayrılığını ve yargı bağımsızlığını nasıl düzenlediği, iktidarı ne ölçüde sınırlandırdığı, demokratik katılım ve toplumsal uzlaşmaya dayanıp dayanmadığıdır.

Sonuç olarak Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu ideolojisi; Osmanlı tarihinin acılı ve çile dolu sayfalarından alınan derslerle, Kurtuluş Savaşında, İnönü’de, Sakarya’da ve Dumlupınar’da dökülen kanlarla, emperyalizme karşı verilen mücadelenin ruhuyla ve çağdaş medeniyet seviyesine ulaşmak için insanlığın olmazsa olmazı olan sorgulayıcı aklı ve pozitif bilimi esas alan, çağdaşlaşmanın önündeki engelleri ortadan kaldırmaya çalışan Aydınlanma Devrimleri ile oluşturulmuştur ve asla değiştirilemez. Ama bu demek değildir ki; anayasamız daha demokratik hale getirilemez ve insan hak ve özgürlükleri genişletilemez. Ancak; iktidarın niyetinin bu olmadığı çok açık. Emperyalist güçlerin kendi çıkarları ve emperyalist hedefleri açısından Türkiye’de böyle bir değişiklik istediğini ve iktidara baskı yaptığını da biliyoruz.

Amaç ve Hedef Nedir?

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu iradesi; herhangi bir parlamento çoğunluğunun geçici siyasal tercihlerinden ibaret değildir. Bu irade; Millî Mücadele’nin bağımsızlık kararlılığından, Millî Egemenlik ilkesinden, Cumhuriyetin kuruluşundan ve Aydınlanma Devrimlerinden doğmuştur. Anayasa değişiklikleri; bu tarihsel mirası ortadan kaldırmanın değil, demokratik hukuk devletini güçlendirmenin aracı olmalıdır. Bu nedenle Türkiye’de yeni anayasa tartışmasının asıl sorusu; kimin kaç milletvekiline sahip olduğu değil, hangi kurucu ilkelere dayanılarak, hangi toplumsal uzlaşmayla ve nasıl bir devlet düzeni oluşturulmak istendiğidir.

Yeni anayasa yapılması her zaman yeni bir kurucu iradenin doğduğu anlamına da gelmeyebilir. Fakat mevcut anayasal düzenin değiştirilemez temel ilkelerinin ortadan kaldırılması hedefleniyorsa; artık sıradan bir anayasa değişikliğinden değil, kurucu iktidar ve rejim değişikliği tartışmasından söz ediyoruz demektir. Bu nedenle, Türkiye açısından sorulması gereken en önemli soru bence şudur: Amaç Cumhuriyetin demokratik hukuk devleti niteliğini güçlendirmek midir, yoksa Cumhuriyetin kurucu ilkelerini ve devletin anayasal kimliğini yeniden tanımlamak mıdır?

 

Türker Ertürk