ABD’de Yüksek Mahkeme gümrük vergilerini geçersiz kılan kararıyla, “Trump’ı denetleme gücünü” yeniden teyit etti.

Yüksek Mahkeme’nin bugün 6-3 oyla Başkan Trump’ın gümrük vergilerini iptal etmesi, sadece onu ulusal acil durum bahanesiyle dönüştürücü ekonomik politikasını uygulamaktan alıkoyması açısından önemli değil. Learning Resources, Inc. v. Trump davasındaki karar, bu Mahkemenin bile zaman zaman aşırıya kaçan bir Başkana karşı durmaya istekli olduğunun olumlu bir işareti olarak daha da önem taşıyor.

Uyarı: Şampanyayla abartmayın. Bu, şüphesiz muhafazakar bir Mahkeme olmaya devam ediyor ve geçen yıl boyunca Trump Yönetimi lehine defalarca karar verdi. Bunu tekrar yapacak; muhafazakar Yargıçların neredeyse dizginsiz yürütme yetkisine olan bağlılığı, Trump’ın bu gücü kullanma arzusuyla uygun bir şekilde örtüşüyor. Bu nedenle, Mahkemenin bu yılın sonlarında doksan yıllık bir emsali geçersiz kılıp Başkana kurum yetkililerini görevden alma konusunda yeni yetki vermesini bekleyin.

Ancak Mahkemenin yürütme organına olan bu saygısının ne kadar yanlış yönlendirilmiş olduğu (örneğin, 2024’teki Başkanlık dokunulmazlığı kararına bakın) göz önüne alındığında, bu saygının da sınırları vardır. Bu olgu Cuma günü, Mahkemenin kalan üç liberal üyesinin Baş Yargıç John Roberts ve Yargıçlar Neil Gorsuch ve Amy Coney Barrett’a katılmasıyla sergilendi. Kararın dayanağı konusunda tam olarak hemfikir değillerdi, ancak Roberts’ın Mahkeme adına yazdığı görüşünde belirttiği gibi, gümrük vergilerinden hiç bahsetmeyen bir yasanın Başkana “herhangi bir ülkeden, herhangi bir ürüne, herhangi bir oranda, herhangi bir süre için gümrük vergisi uygulama konusunda bağımsız yetki” vermediği konusunda hemfikirdiler. Bu metne dayalı muhafazakar direniş, Mahkeme bu yılın ilerleyen aylarında Trump’ın doğumla kazanılan vatandaşlığı ortadan kaldırmayı amaçlayan başkanlık kararnamesiyle ilgilendiğinde yeniden ortaya çıkabilir. Dava 1 Nisan’da görüşüldüğünde Mahkemenin eğilimlerine dair bir fikir edineceğiz, ancak Trump’ın gümrük vergileri konusunda sınırsız acil durum yetkisi iddiasına katılmaya yanaşmayan muhafazakarların, onun Anayasayı yeniden yazmasına izin vermeleri pek olası değil.

Daha sonra, huysuz bir basın toplantısında Trump, Yüksek Mahkeme’nin Demokrat atamalarını “ülkemiz için bir utanç” olarak nitelendirdi ve muhtemelen kendisinin atadığı üç yargıçtan ikisi de dahil olmak üzere diğer “siyasi olarak doğrucu” yargıçları “RINO’ların ve radikal sol Demokratların aptalları ve uşakları” olmakla suçladı. Kendisiyle aynı fikirde olmayan yargıçlar hakkında ise Trump, “Çok vatansever olmayan ve Anayasamıza sadakatsiz olan” ve “yabancı çıkarlardan etkilenen” kişiler olduklarını söyledi. Bu, belki de sadece eşit yetkiye sahip olmakla kalmayıp üyelerinin ömür boyu görev yapma hakkına sahip olduğu bir kurumla başa çıkmak için en iyi strateji değil.

Trump yönetiminin üzerinden bir yıl geçtikten sonra, Yüksek Mahkeme yargıçları, politikaları alt mahkemelerden geçerken başkana ne kadar hareket alanı tanınacağı konusundaki çekişmelerden, eylemlerinin yasallığına ilişkin nihai kararlar vermeye doğru ilerliyorlar. Yönetimin mahkemenin acil davalar konusundaki olağanüstü başarılı sicili, yargıçlar Trump’ın birçok yasadışı eyleminin esaslarına veya esas dışılığına değinmeye geldiklerinde muhtemelen tekrarlanmayacak.

Trump, gümrük vergisi davasını kaybettikten sonra Yüksek Mahkeme yargıçlarını sert bir dille eleştirdi

Geçen yıl bu zamanlarda, Başkan Trump, Birliğin Durumu konuşmasında Yüksek Mahkeme Başkanı John Roberts ile sıcak bir şekilde tokalaşmış ve kendisine, Trump’a ve gelecekteki diğer başkanlara görevden ayrıldıktan sonraki resmi eylemleri için geniş kapsamlı dokunulmazlık tanıyan görüşü için teşekkür etmişti. Ancak Cuma günü, Yüksek Mahkeme Trump’ın gümrük vergilerini geçersiz kıldıktan sonra, başkan bambaşka bir tavır sergiledi.

Aceleyle düzenlenen bir basın toplantısında, sinirli bir Trump, muhafazakâr Roberts’ı ve mahkemenin diğer iki muhafazakâr üyesi olan, her ikisi de Trump tarafından atanmış Yargıçlar Neil Gorsuch ve Amy Coney Barrett’ı sert bir dille eleştirdi.

Trump, “Sadece isim olarak Cumhuriyetçi olanların ve radikal solcu Demokratların aptalları ve uşakları gibi davranıyorlar,” dedi ve görünüşe göre alaycı bir şekilde “sadece isim olarak Cumhuriyetçi” anlamına gelen kısaltmayı kullandı.

Ve bu da hepsi değildi. Trump, üç muhafazakârı “sadakatsiz, vatansever olmayan” olarak nitelendirdi ve bir noktada, mahkemenin Trump’ın Joe Biden’a kaybettiği 2020 seçim sonuçlarını geçersiz kılması gerektiği konusunda bir nutuk çekti.

Hukuki mücadelenin kökeni

Tarifeler üzerindeki mücadele, Trump’ın ikinci döneminin ilk gününde, neredeyse tüm ABD ticaret ortaklarına geniş bir yelpazede tarife uygulama yetkisi veren ve bu tarifelerin büyük kısmının ABD işletmeleri tarafından ödenmesini sağlayan bir başkanlık kararnamesi imzalamasıyla başladı.  

Ancak Cuma günü Trump, Yüksek Mahkeme’de büyük bir yenilgiye uğradı. Başyargıç Roberts, 6’ya 3’lük ezici bir çoğunlukla yazdığı kararda, ülkenin kurucularının vergi koyma yetkisini, gümrük vergileri de dahil olmak üzere, kasıtlı ve açık bir şekilde başkana değil, Kongre’ye verdiğini söyledi.

Başyargıcın da belirttiği gibi, “İngiltere Kralı’nın rızaları olmadan kendilerine dayattığı vergilerden büyük ölçüde kaynaklanan bir devrimden yeni çıkmış olan” Anayasa’yı hazırlayanlar, yasama organı üyelerinin halka karşı daha sorumlu olmaları için Kongre’ye vergi koyma yetkisi veren bir Anayasa yazdılar.

Bununla birlikte Trump, düzenlediği basın toplantısında, Kongre’nin onayına gerek kalmadan hareket etmesine olanak tanıyan alternatif yasal düzenlemeleri kullanarak gümrük vergilerini uygulamaya koyacağını belirtti.

Aslında, kendisine kendi başına bazı gümrük vergileri uygulama yetkisi veren birkaç kanun var, ancak bunlar sınırlı. Örneğin, Cuma günü bahsettiği temel kanunlardan biri, kendisine belirli gümrük vergilerini kendi başına uygulama yetkisi veriyor, ancak bu sadece altı ay için geçerli ve sonrasında Kongre’den onay alması gerekiyor. Bahsettiği diğer kanunlar ise tek taraflı hareket etmeyi çok daha zorlaştıran başka hükümler içeriyor.

Trump’ın karşı karşıya olduğu diğer sorun ise, gümrük vergilerinden zaten toplanan milyarlarca doların, Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu Kongre’nin geçen yıl Trump’ın isteği üzerine kabul ettiği vergi indirimlerini telafi etmesi gerekiyordu. Ancak şimdi bu para yok.

Ortada ne kadar para söz konusu? Çok fazla.

Federal hükümet, gümrük vergilerinden ayda yaklaşık 30 milyar dolar topluyordu ve Cuma günkü mahkeme kararıyla bunun yaklaşık yarısı ortadan kalkacak. Dolayısıyla bu, gümrük vergilerinin aslan payını ödeyen ABD işletmeleri için büyük bir gelişme. Bununla birlikte, gümrük vergileri genel hükümet gelirlerinin hala oldukça küçük bir bölümünü oluşturuyor; yaklaşık %5. Dolayısıyla, gümrük vergilerinden elde edilen paranın yarısı ortadan kalkarsa, bu daha büyük, ancak felç edici olmayan bir federal bütçe açığı anlamına gelecektir.

Tarifelerin ilk yürürlüğe girdiği zamanki borsa çöküşünün aksine, Cuma günkü piyasa tepkisi oldukça istikrarlıydı. Bunun nedeni, yatırımcıların Beyaz Saray’ın, başkanın yetkisinin daha açık olduğu farklı kanunları kullanarak, yasaklanmış tarifelerin yerine başka vergiler getirme tehdidini yerine getirmeye çalışacağına inanmaları olabilir. Ancak bu kanunların bile daha fazla şartı var. Hiçbiri Trump’a, herhangi bir ülkeden herhangi bir nedenle sınırsız tarife uygulama yetkisini vermiyor.

Mahkemenin kararı, hükümetin ekonomik büyüme ile ilgili yeni rakamları açıkladığı bir günde geldi. Rakamlar, ekonominin geçen yıl Trump’ın gümrük vergisi kampanyasını nispeten iyi bir şekilde atlattığını gösteriyor. 2025’te gayri safi yurtiçi hasıla %2,2 oranında büyüdü – bir önceki yıla göre biraz daha yavaş olsa da, oldukça saygın bir oran. Ancak, Trump’ın uyguladığı tüm gümrük vergilerine rağmen, ithalat geçen yıl azalmadı.

Para iadesi yapılacak mı?

Yüksek Mahkeme kararının çözüme kavuşturmadığı konulardan biri, geçen yıl gümrük vergisi ödeyen ABD işletmelerinin paralarını geri alıp alamayacaklarıydı. Baş Yargıç Roberts, geri ödemelerin nasıl işleyeceği konusunda bir açıklama yapmadı, bu nedenle alt mahkemelerin bu konuyu çözmesi gerekecek.

Yargıç Brett Kavanaugh, karşıt görüşünde, sözlü tartışmalar sırasında dile getirilen yorumları tekrarlayarak, bunun bir karmaşa olabileceği konusunda uyardı. Ancak deneyimli ticaret avukatı Robert Leo, on milyarlarca doların tamamının iade edilmesinin biraz çalışma gerektireceğini, ancak bunun son derece mümkün olduğunu söylüyor.

“Ortalık karışmayacak,” diyor ve ekliyor: “Gümrükte tüm bu bilgiler elektronik ortamda mevcut. Müşterilerimizle de konuştum ve ne kadar ödediklerini biliyorlar.”

Nitekim, Ulusal Perakende Federasyonu Cuma günü yaptığı açıklamada, alt mahkemeyi ithalatçılardan yanlışlıkla tahsil edilen paranın iadesi için “sorunsuz bir süreç” sağlamaya çağırdı.

Cuma günü Yüksek Mahkeme’nin aldığı karar, son derece muhafazakâr olan Yüksek Mahkeme hakkında bize tam olarak ne anlatıyor?

İlk olarak, bu karar, mahkemenin insanların cebini boşaltmak olarak gördüğü şeylere karşı ne kadar dikkatli olduğunu gösteriyor; başka bir deyişle, bu bir para davası. Ve çoğunluk görüşü, “John Roberts’ın özel bir yaklaşımı” olarak adlandırılabilecek türden.

Özlü bir karar yazdı, çoğunluktaki yargıçların oylarını korumak için gerektiği kadar taviz verdi ve nispeten kısa bir sürede, yani bir Yüksek Mahkeme kararı için, işi tamamladı.

Karar açıkça başkana anayasal sınırları içinde kalması gerektiğini söylüyor, ancak aynı zamanda Roberts’ın görüşü yalnızca karar verilmesi gerekenlere karar veriyor ve alt mahkemelere Trump’ın görüşü geçersiz kılma girişimlerini nasıl sınırlayacakları konusunda net bir yol gösteriyor.

Karar, muhafazakâr çoğunluğu eşit olarak böldü. Roberts’ın görüşüne, mahkemenin diğer iki muhafazakâr üyesi, Trump tarafından atanan Gorsuch ve Barrett’ın yanı sıra üç liberal yargıç, Sonia Sotomayor, Elena Kagan ve Ketanji Brown Jackson da katıldı.

Aynı zamanda bu karar, mahkemenin özellikle iş birliğine yatkın olmadığını ve kimin kazanıp kaybettiğinden ziyade nasıl kazanıp kaybettikleriyle ilgili olarak derinden bölünmüş olduğunu gösteriyor.

Örneğin, Cuma günü Roberts 21 sayfalık bir görüş yazdı, ancak dört ayrı görüş de vardı; bunlardan biri Yargıç Gorsuch’a aitti ve toplamda 46 sayfaydı. Muhalefet şerhi ise Yargıç Kavanaugh 63 sayfa, Yargıç Clarence Thomas ise 18 sayfa yazdı. Hiçbir şey yazmayan tek yargıçlar ise çoğunlukta yer alan Yargıç Sotomayor ve muhalefette yer alan Yargıç Samuel Alito idi.

Başka bir deyişle, neredeyse herkes söz hakkına sahip olmak istiyor.

Haber Ajansları