İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Çin lideri Şi Jinping ile yapacağı görüşmeye hazırlanıyor.
Perşembe sabahı Pekin’de Çin Devlet Başkanı ile görüşecek olan Starmer, gazetecilere Çin ile temas kurmanın “fikir ayrılığı yaşadığımız konuları tartışabilmek” anlamına geldiğini söyledi.
İngiltere’nin ajandasında neler var?
1) Devlet destekli siber saldırılar
Çin, siber alanda en büyük suçlulardan biri ve İngiltere’nin GCHQ istihbarat teşkilatının bir parçası olan Ulusal Siber Güvenlik Merkezi (NCSC) tarafından “son derece gelişmiş bir tehdit unsuru” olarak değerlendiriliyor.
2) İngiliz parlamenterlere karşı yapılan eylemler
Son yıllarda, Çin’in insan hakları ihlallerine ve düşmanca faaliyetlerine karşı çıkan İngiliz politikacılar Pekin tarafından kınandı. Bu , 2021′ eski güvenlik bakanı Tom Tugendhat da dahil olmak üzere 5 İngiliz milletvekilinin yaptırıma tabi tutulmasını ve ülkeye girişinin yasaklanmasını içeriyor. Geçtiğimiz yıl, Liberal Demokrat Parti milletvekili Wera Hobhouse, torununu ziyaret etmeye çalışırken Hong Kong’a girişine izin verilmemiş ve yetkililer tarafından geri çevrilmişti. Hükümet, olayın o dönemde ticaret bakanı olan Douglas Alexander’ın Çin ziyaretinde Çinli yetkililerle görüşüldüğünü belirtmişti.
3) Jimmy Lai
2020 yılında, İngiliz-Hong Konglu işadamı ve demokrasi savunucusu Jimmy Lai, Pekin tarafından dayatılan ulusal güvenlik yasaları kapsamında tutuklandı ve yabancı bir devletle işbirliği yapmakla suçlandı. 70’li yaşlarının sonlarında olan Lai, o zamandan beri hapiste bulunuyor. Geçtiğimiz ay Hon Kong mahkemesi, destekçilerinin 156 gün süren göstermelik bir yargılama olarak nitelendirdiği sürecin ardından Lai’yi üç suçtan mahkum etti. Şu anda cezasıyla ilgili nihai kararları bekliyor; AB Parlamentosu da dahil olmak üzere çeşitli kurumlar, serbest bırakılmaması halinde ömür boyu hapis cezasının Avrupa’nın Çin ile ilişkileri için ciddi sonuçlar doğurabileceği konusunda uyarıda bulunuyor. Lai’nin oğlu geçen yıl, İngiliz hükümetinden babasının serbest bırakılmasını Pekin ile daha yakın ilişkiler kurmanın ön koşulu haline getirmesini istemişti.
4) Muhaliflerin bastırılması
Çin, İran gibi, yabancı topraklarda muhalif olarak gördüğü kişileri aktif olarak izleme ve sindirme faaliyetlerinde bulunuyor; bu durum uluslararası baskı olarak biliniyor. Çin ve Hong Kong kolluk kuvvetleri, İngiltere ve diğer Batı ülkelerinde yaşayan vatandaşları için defalarca tutuklama emri çıkardı.
2022’de İngiliz polisi, Manchester’daki Çin konsolosluğu önünde bir protestocuya yapılan saldırıyı soruşturmak zorunda kaldı. Adam, Şi Jinping karşıtı bir gösteri sırasında diplomatik binanın bahçesine sürüklendikten sonra birkaç kişi tarafından dövüldü. Çin, sorgulanmadan önce altı yetkiliyi sınır dışı etti.
5) Çin casusluk skandalları
Geçtiğimiz yıl Westminster, İngiliz parlamenterleri izlemek ve bilgileri Pekin’e iletmekle suçlanan 2 İngiliz erkeği içeren büyük bir Çin casusluk skandalıyla sarsılmıştı. İki adama karşı açılan dava düşmüş olsa da, MI5 istihbarat teşkilatı yine de milletvekillerine, soylulara ve personellerine bir uyarı yayınlayarak Çin istihbarat görevlilerinin “İngiliz devleti hakkında hassas bilgilere erişimi olan kişileri işe almaya çalıştığını” belirtmişti.
6) Çin Büyükelçiliği
Bu ay, uzun süren siyasi ve planlama mücadelesinin ardından hükümet, Londra’da bir Çin “süper büyükelçiliği”nin inşasını onayladı. Bu karar, milletvekilleri ve medya tarafından dile getirilen bir dizi güvenlik endişesinin ardından geldi; bu endişeler arasında binanın, Çin casusluğuna yardımcı olmak için kullanılabileceği iddia edilen hassas kablolara yakınlığı da yer alıyordu.
İngiltere’nin Çin’de kendi büyükelçilik sorunları var. İngiltere’nin Pekin’deki misyonunu yükseltme girişimlerinin engellendiği, Çin’in Londra büyükelçiliği planının ise belirsizlik içinde olduğu bildiriliyor.
7) Yaptırımlardan kaçınma
Çin, uzun zamandır Rusya ve İran gibi ülkelerin yaptırımlardan kaçınmasına yardımcı olmakla suçlanıyor. Şeffaf olmayan gümrük ve ticaret düzenlemelerinin, İngiltere ve müttefikleri tarafından yaptırım uygulanan ülkelere yasaklı petrol ve çift kullanımlı teknoloji sevkiyatının yapılmasına olanak sağladığı iddia ediliyor.
İngiltere, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşına yardım etmekle suçlanan bazı Çin şirketlerine zaten yaptırım uygulanmıştı. Çin ise İngiltere’den Rusya’nın savaş çabalarına karışmasıyla ilgili “asılsız suçlamalarda” bulunmayı bırakmasını istedi.
8) İnsan hakları ihlalleri ve yeşil enerji
İngiltere’deki bakanlar, dünyanın güneş enerjisi bileşenlerinin büyük bir kısmının tedarik edildiği Çin’in Sincan bölgesinde bildirilen insan hakları ihlalleri nedeniyle milletvekillerinden ve insan hakları örgütlerinden Çin’e karşı daha sert önlemler alma yönünde baskı görüyor.
9) Tayvan’ın geleceği
Çin, bölgeye askeri müdahale hazırlıklarını hızlandırdığına dair haberlere rağmen, “Tayvan Çin’in bir eyaletidir” iddiasını sürdürmeye devam ediyor.
10) Çin’in Kuzey Kutbu’nda yaptığı geziler
İngiltere, hem Çin hem de Rusya’nın stratejik öneme sahip bu bölgede daha aktif hale gelmesinden duyulan endişeler nedeniyle, Arktik’te daha fazla Avrupa ve NATO katılımı için baskı yapıyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’a yönelik emellerini açıkça belirtmesiyle birlikte, harekete geçme baskısı daha da artıyor.
Ekim ayında, Çin’e ait bir konteyner gemisi, Kuzey Kutbu’nu geçerek bir İngiliz limanına öncü bir yolculuk gerçekleştirdi ve Avrupa’ya gönderilecek elektrikli otomobil ve güneş panellerinin taşınma süresini yarıya indirdi.
