Muhalefetten kastım siyasal muhalefettir. Siyasal muhalefet; belli toplumsal biçimlerde, herhangi bir zaman sürecinde var olan bir siyasal rejime ve içerisinde yaşanan sosyoekonomik düzene ya da bunlardan yalnızca birine, siyasal iktidarı elinde bulunduranlara veya bunların faaliyetlerine karşı olmayı; bunların karşılığında alternatif bir program ya da öneri sunarak veya sunmayarak, yasal sınırlar içinde ya da yasal sayılmayan çeşitli yollara başvurarak eleştirmeyi ve bu arada istenilen amaç doğrultusunda etki ve sonuçlar yaratmayı içeren bir olgu ve davranıştır.
Ülkemizde kastedilen parlamenter muhalefettir. Parlamenter muhalefet, temsili demokrasinin işleyişinde merkezi bir role sahiptir. Siyasal iktidarı elde etmede sıranın kendisine gelmesini beklerken politik çoğunluğun kararlarını inceler, eleştirir ve alternatif politikalar sunar. Peki ülkemizde muhalefet böyle mi yapılıyor?
Muhalefet ve iktidar ilişkisi, sağlıklı bir demokrasinin temel direklerinden biridir. Ancak bugüne kadar bu denge kurulamadığı için aksak bir demokrasi ile yönetiliyoruz.
Aslında iktidar ve muhalefet ilişkisi; çatışmacı değil rekabetçi, yıkıcı değil denetleyici, düşmanca değil kurumsal olmalıdır.
İktidarın görevi ülkeyi yönetmek, politika üretmek ve uygulamaktır. Muhalefetin görevi ise iktidarı denetlemek, eleştirmek ve alternatif üretmektir. Sağlıklı bir iktidar ve muhalefet ilişkisinde muhalefet; hataları ortaya koyar, yolsuzluk veya hukuksuzluk iddialarını araştırır, Meclis ve kamuoyu nezdinde hesap sorar. İlginçtir ki, muhalefetin yapması gerekeni zaman zaman iktidar yapmakta ve muhalefete yolsuzluk ve hukuksuzluk iddialarını yöneltmektedir.
İktidar ise eleştiriye açık olmalı, şeffaf davranmalı, devlet ile parti arasındaki sınırı korumalıdır. Bu denge kurulmazsa demokrasi zayıflar.
Ülkemizin içinde bulunduğu süreç ve uluslararası ilişkiler açısından, ortak zeminde milli menfaatlerimiz için birlikte hareket edilmesi gerekir. Milli meseleler parti hesaplarının üzerindedir ve bir beka sorunudur. İktidar ve muhalefet; dış politika ve temel güvenlik meselelerinde, doğal afetlerde, milli çıkarlarda ve anayasal düzenin korunmasında birlikte hareket etmelidir.
Bu ilişkinin kalitesini belirleyen şey yalnızca anayasa değil, siyasi kültürdür. Onun için; hakaret yerine argüman, kutuplaşma yerine müzakere, “biz ve onlar” yerine “hepimiz” diyen bir dil büyük önem taşır.
Ülkemizin güçlü muhalefete ve güçlü iktidara ihtiyacı vardır. Güçlü muhalefet iktidarı dikkatli kılar, güçlü iktidar ise kararlı bir yönetim oluşturur. İkisi birlikte istikrarlı bir demokrasi demektir.
Ülkemizin; sert ama saygılı, rekabetçi ama kurallı, eleştirel ama yapıcı ve anayasal çerçevede birlikte hareket edebilen bir iktidar ve muhalefet ilişkisine şu an her zamankinden daha fazla ihtiyacı vardır.
Bugün iktidar-muhalefet ilişkisine baktığımızda; yüksek kutuplaşmanın, sert söylemin, zayıf uzlaşma kültürünün ve kimlik siyasetine dayalı bir anlayışın hâkim olduğunu görüyoruz.
Olması gereken şudur: Ülkemizin aksak demokrasi yapısından kurtulması için Meclis’in denetim kapasitesi güçlendirilmeli, siyaset dili yumuşatılmalı, kurumların parti üstü niteliği korunmalı, meşruiyet tartışmaları son bulmalı ve uzlaşma kültürü anayasal ve siyasal güvenceye kavuşturulmalıdır.
Ülkemizde demokratikleşme ve modernleşme serüveninin bugüne kadar tam anlamıyla başarılamamış olmasının en önemli nedenlerinden biri de iktidar ve muhalefet ilişkisinin tasfiyeci ve tahakkümcü bir siyasal kültüre sahip olmasıdır. Sürekli meşruiyeti sorgulanan bir iktidar ve muhalefet ilişkisi, ülkemizi aksak demokrasi yapısından kurtaramaz.
Bu durumu hak etmiyoruz.
Prof. Dr. Duran Bülbül
