Cumartesi günü ABD ve İsrail’in İran’a düzenlediği büyük saldırıların ardından Trump, İran halkına 1979’dan beri ülkeyi yöneten İslami teokrasiye karşı ayaklanarak “kaderinizin kontrolünü ele geçirin” çağrısında bulundu. İran ise buna karşılık olarak İsrail’e ve Orta Doğu’daki ABD askeri üslerine füze ve insansız hava araçlarıyla saldırılar düzenledi
Bazı liderler görüşmelerin yeniden başlatılması çağrısında bulundu
İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Almanya Başbakanı Friedrich Merz, yaptıkları açıklamada ABD ve İran’ı görüşmelere yeniden başlamaya çağırdılar ve müzakere yoluyla bir çözümden yana olduklarını belirttiler.
3 ülke, İran’ın nükleer programı konusunda müzakere yoluyla bir çözüm bulunması için çabalara öncülük etti.
Tayland Dışişleri Bakanlığı diyalog çağrısında bulunarak, “tüm tarafları çatışmanın daha da kötüleşmesini önlemeye, böylece uluslararası barış ve güvenliği zedelemeye ve masum sivilleri etkilemeye” çağırdı.
Umman yaptığı açıklamada, ABD’nin eyleminin “uluslararası hukuk kurallarının ve anlaşmazlıkların düşmanlık ve kan dökme yoluyla değil, barışçıl yollarla çözülmesi ilkesinin ihlali” olduğunu belirtti. Ancak ABD ve İran arasında nükleer müzakerelere arabuluculuk yapmış olan Umman Dışişleri Bakanı Badr al-Busaidi, çatışmaların ikinci gününün ardından “diplomasi kapısı açık kalmaya devam ediyor” dedi.
22 üyeli Arap Birliği, İran saldırılarını “barışı savunan ve istikrar için çabalayan ülkelerin egemenliğinin açık bir ihlali” olarak nitelendirdi. Bu ülkeler koalisyonu, tarihsel olarak hem İsrail’i hem de İran’ı bölgeyi istikrarsızlaştırma riski taşıyan eylemleri nedeniyle kınamıştır.
6 Körfez ülkesinin üst düzey diplomatları, İran’ı topraklarına yönelik saldırılarını derhal durdurmaya çağırdı ve bu saldırıların egemenliklerini ihlal ettiğini, bölgesel güvenlik ve istikrarı tehdit ettiğini belirtti.
ABD ve İsrail’in İran’a düzenlediği ve İran’ın ABD üslerine ve havaalanları, oteller ve bazı durumlarda yerleşim alanları da dahil olmak üzere diğer sivil altyapılara füze saldırıları düzenlemesine yol açan saldırıların ardından, Katar, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Umman ve Bahreyn dışişleri bakanları Pazar günü sanal bir acil toplantı gerçekleştirdi.
Eski Cumhurbaşkanı Beşar Esad döneminde Suriye, İran’ın en yakın bölgesel müttefiklerinden biriydi ve İsrail’in sert bir eleştirmeniydi; ancak Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada İran’ın tek başına kınanması, yeni hükümetin bölgesel ekonomik devlerle ve Amerika Birleşik Devletleri ile bağlarını yeniden kurma çabalarını yansıtıyor.
Suudi Arabistan, “İran’ın hain saldırganlığını ve egemenliğin açıkça ihlalini en güçlü şekilde kınıyor ve lanetliyor” açıklamasını yaptı.
Günümüzde (çoğunlukla) dikkatli kelime seçimi şarttır.
Avrupa ve Orta Doğu’daki bazı ülkeler, tek taraflı Amerikan eylemini destekledikleri veya Amerika Birleşik Devletleri’ni doğrudan kınadıkları algısından kaçınmak için dikkatli bir dil kullandılar.
Diğerleri daha açık sözlüydü.
Rusya Dışişleri Bakanlığı, saldırıları “egemen ve bağımsız bir BM üyesi devlete karşı önceden planlanmış ve kışkırtılmamış bir silahlı saldırı eylemi” olarak nitelendirdi. Bakanlık, ABD ve İsrail’i İran’ın nükleer programıyla ilgili endişelerin arkasına saklanarak aslında rejim değişikliği peşinde olmakla suçladı.
Kremlin sözcüsü Dmitry Peskov Pazartesi günü yaptığı açıklamada, ABD-İran görüşmelerinde kaydedilen ilerlemeye rağmen ABD ve İsrail’in İran’a saldırmasının Moskova’yı derinden hayal kırıklığına uğrattığını söyledi.
Benzer şekilde, Çin hükümeti de ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarından “son derece endişe duyduğunu” belirterek, askeri harekatın derhal durdurulmasını ve müzakerelere geri dönülmesini istedi.
İspanya Başbakanı, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarını kınayarak, derhal gerilimin azaltılması ve diyalog çağrısında bulundu.
ABD ile son dönemde yaşanan gerilimlere rağmen Kanada, askeri harekata desteğini dile getirdi. Başbakan Mark Carney, “İran İslam Cumhuriyeti, Orta Doğu’daki istikrarsızlık ve terörün başlıca kaynağıdır” dedi.
Avustralya Senatosu, İran’ın dini liderinin ölümünü memnuniyetle karşılayan bir önergeyi kabul etti, ancak Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’i tebrik eden bölümü reddetti.
Japonya Başbakanı Sanae Takaichi, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından Orta Doğu’dan petrol sevkiyatları üzerindeki ekonomik etkiye ilişkin artan endişeleri küçümseyerek, Japonya’nın birkaç ay yetecek petrol rezervine sahip olduğunu söyledi.
‘Yeni ve kapsamlı’ bir savaşa ilişkin endişeler dile getirildi.
Filistin Yönetimi, yaptığı açıklamada, İran’ın tarihsel olarak finansmanına katkıda bulunan birçok Arap ülkesine yönelik saldırılarını kınadı. Açıklamada İsrail veya ABD saldırılarından bahsedilmedi.
Birçok ülkede tedirginlik hissediliyor. Norveç Dışişleri Bakanı Espen Barth Eide, Norveç televizyon kanalı NRK’ye verdiği demeçte, ABD ve İran arasındaki müzakerelerin başarısızlığının “Ortadoğu’da yeni ve kapsamlı bir savaş” anlamına gelmesinden endişe duyduğunu söyledi.
Nobel Barış Ödülü sahibi Uluslararası Nükleer Silahları Kaldırma Kampanyası, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarını kınadı!
AB liderleri Cumartesi günü ortak bir bildiri yayınlayarak “nükleer güvenliği sağlamak” amacıyla itidal ve diplomasi çağrısında bulundular.
Hindistan Başbakanı Narendra Modi Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Hindistan’ın krizden endişe duyduğunu ve gerilimleri azaltmak için diyalog çağrısında bulunduğunu söyledi.
Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Almanya’nın İran’a karşı aktif olarak askeri harekâta katılmayacağını, ancak Ürdün ve Irak’taki çok uluslu askeri üslerde konuşlanmış askerlerine saldırı olması durumunda onları savunmayı değerlendireceğini söyledi.
AP, Haber Ajansları
